Đất nước ở Đông Nam Á phải dời thủ đô vì nơi cũ chìm quá nhanh, quá tắc đường và ô nhiễm
Ở Đông Nam Á có một quốc gia sở hữu Thủ đô rất đặc biệt. Họ quyết định dời đô vì nơi cũ chìm dần 10cm mỗi năm, cộng thêm tình trạng tắc đường, ô nhiễm trầm trọng.
Jakarta, nằm trên đảo Java, là thủ đô của Indonesia từ khi nước này tuyên bố độc lập khỏi Hà Lan ngày 17/8/1945 (Hà Lan công nhận độc lập bốn năm sau đó). Từ đó đến nay, Jakarta thành phố trên đảo Java đã trở thành trung tâm đô thị lớn với hơn 10 triệu dân, còn vùng đại đô thị mở rộng tập trung khoảng 30 triệu người. Quá trình đô thị hóa nhanh chóng giúp Jakarta giữ vai trò đầu não về chính trị – kinh tế, nhưng cũng kéo theo nhiều hệ lụy về hạ tầng và môi trường.
Trong những năm gần đây, tình trạng sụt lún khiến Jakarta đối mặt nguy cơ ngày càng nghiêm trọng. Các nghiên cứu cảnh báo, đến khoảng năm 2030, một số khu vực có thể không còn phù hợp cho cư trú hoặc phải thường xuyên chịu ngập lụt. Áp lực từ kẹt xe, ô nhiễm và mật độ dân số cao trên đảo Java được xem là những yếu tố khiến mô hình thủ đô hiện tại không còn bền vững.
Trước bối cảnh đó, năm 2022, Indonesia thông qua đạo luật cho phép cấp vốn và triển khai kế hoạch di dời thủ đô. Cơ quan phụ trách quy hoạch thủ đô mới đánh giá quyết định này mang tính cấp thiết, nhằm giảm tải cho Jakarta và phân bổ lại không gian phát triển quốc gia. Theo Phòng Thương mại và Công nghiệp Indonesia, việc dời đô gắn liền với mục tiêu tái cơ cấu nền kinh tế và nâng tầm vị thế phát triển của đất nước trong dài hạn.
Thủ đô mới Nusantara được xác định là một trụ cột trong Tầm nhìn Vàng 2045 – chiến lược đưa Indonesia trở thành quốc gia phát triển đúng dịp kỷ niệm 100 năm độc lập. Trong báo cáo năm 2023 của Ban quản lý Nusantara, Tổng thống Joko Widodo nhấn mạnh dự án không chỉ mang ý nghĩa hành chính mà còn là bước đi chiến lược về phát triển bền vững.
Theo lộ trình công bố, trong khoảng 20 năm, Nusantara sẽ được xây dựng theo từng giai đoạn, tập trung vào hệ thống giao thông công cộng, khu hành chính, nhà ở và hạ tầng thương mại. Dù vậy, dự án vẫn đối mặt nhiều tranh luận, đặc biệt từ các tổ chức môi trường, cho rằng việc chuyển đổi đất rừng để phát triển đô thị có thể gây tác động tiêu cực tới hệ sinh thái.
Các nhà quy hoạch khẳng định Nusantara được thiết kế với định hướng khác Jakarta, trong đó khái niệm “thành phố bọt biển” được đưa ra nhằm tăng khả năng thấm nước, giảm nguy cơ ngập lụt. Đồng thời, thủ đô mới cũng được đặt ra những mục tiêu phát triển xã hội và môi trường tham vọng, bao gồm xóa nghèo vào năm 2035 và đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2045, trong bối cảnh tỷ lệ nghèo của Indonesia năm 2022 vẫn ở mức gần 10%, theo Ngân hàng Thế giới.
Sau ba năm triển khai, Nusantara đã có những cư dân đầu tiên và bắt đầu đón khách tham quan. Tuy nhiên, phần lớn khu vực quy hoạch vẫn chưa được xây dựng hoàn chỉnh, các dịch vụ đô thị còn hạn chế, khiến đời sống sinh hoạt chưa đáp ứng kỳ vọng về một “thành phố 10 phút”. Tổng thống kế nhiệm Prabowo Subianto cho biết, trong giai đoạn trước mắt, Nusantara sẽ chủ yếu đảm nhiệm vai trò trung tâm chính trị của Indonesia.
Trên thế giới, Indonesia không phải trường hợp cá biệt trong xu hướng xây dựng thủ đô mới. Brazil từng chuyển thủ đô từ Rio de Janeiro lên Brasília năm 1960, thành phố được UNESCO đánh giá là biểu tượng của tư duy đô thị hiện đại thế kỷ XX. Gần đây, Ai Cập cũng triển khai dự án Thủ đô Hành chính mới ở phía Đông Cairo nhằm giảm áp lực dân số, giao thông và ô nhiễm tại đô thị hiện hữu.
