Bộ Y tế làm rõ đề xuất cho người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng, làm sao kiểm soát mua bán mô, tạng, bảo vệ trẻ em?

Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đề xuất cơ chế cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng trong những điều kiện nghiêm ngặt, đồng thời tăng cường các biện pháp bảo vệ trẻ em và ngăn chặn nguy cơ mua bán bộ phận cơ thể.

Dự án luật đang được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI và nhận được sự quan tâm của đại biểu Quốc hội, chuyên gia cũng như người dân.

Ngày 23/10, Bộ Y tế đã thông tin làm rõ các nội dung liên quan đến đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, trong bối cảnh xuất hiện nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề này.

Không khuyến khích trẻ em hiến mô, tạng

Theo Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, đơn vị chủ trì soạn thảo, dự thảo luật lấy nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trọng tâm. Quy định được xây dựng nhằm mở thêm cơ hội điều trị cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, nhất là những trường hợp cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước và đặc điểm giải phẫu phù hợp mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng.

Bên cạnh đó, dự thảo hướng tới tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình, kể cả mong muốn hiến sau khi qua đời để cứu chữa những bệnh nhân khác.

Bộ Y tế nhấn mạnh, dự thảo không nhằm khuyến khích trẻ em hiến mô, tạng mà hướng tới xây dựng khung pháp lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ, đồng thời tạo cơ sở xem xét những trường hợp hiến tặng phù hợp mà luật hiện hành chưa quy định.

Dự thảo phân biệt rõ hai trường hợp là hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời, với các điều kiện khác nhau.

Đối với người dưới 18 tuổi còn sống, việc hiến chỉ được thực hiện với mô tái sinh, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Trẻ phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của cả bản thân trẻ lẫn cha mẹ hoặc người giám hộ. Dự thảo tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

Đối với trường hợp hiến sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được xem xét khi trẻ đã được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, có đăng ký hoặc nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ và có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Hơn 11.000 ca ghép mô, bộ phận cơ thể tại Việt Nam

Theo Bộ Y tế, từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, Việt Nam đã thực hiện tổng cộng 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người.

Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn lớn. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, mỗi năm có hơn 20 bệnh nhân chờ ghép gan và khoảng 40 bệnh nhân chờ ghép thận. Riêng Bệnh viện Nhi đồng 2, năm 2022 ghi nhận hơn 80 bệnh nhi bị suy thận mạn giai đoạn cuối.

Bộ Y tế cho rằng, nếu người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo đúng quy định, nguồn hiến này có thể mang lại cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân, trong đó có trẻ em.

Về kinh nghiệm quốc tế, các nguyên tắc hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) quy định việc lấy tế bào, mô, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống chỉ được thực hiện trong những trường hợp ngoại lệ, với các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.

Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cũng cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ.

Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 ghi nhận nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Đức, Australia, Italy, Thái Lan và Malaysia đã triển khai hoạt động hiến tạng từ người dưới 18 tuổi.

Theo Bộ Y tế, đây là những cơ sở để ban soạn thảo tham khảo, nghiên cứu và đánh giá mức độ phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, đồng thời xây dựng các cơ chế bảo vệ cần thiết.

Tăng biện pháp ngăn chặn mua bán mô, tạng và bảo vệ trẻ em

Trước những lo ngại về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, kể cả ở trẻ em, Ban soạn thảo cho biết dự thảo luật quy định nghiêm cấm các hành vi mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người. Việc lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ cũng bị nghiêm cấm; người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định.

Bên cạnh đó, hoạt động ghép tạng phải được điều phối thông qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép, bảo đảm tính công bằng. Người hiến còn sống phải được xác minh nhân thân và đánh giá bởi hội đồng tư vấn độc lập.

Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn cũng phải bảo đảm tính độc lập, khách quan, nhằm ngăn ngừa xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch kết quả.

Bộ Y tế đồng thời đề nghị người dân thông báo ngay cho cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Hiện dự thảo luật tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và người dân để chỉnh lý, hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, nhân văn, bảo đảm quyền lợi của người hiến và ngăn ngừa các hành vi lợi dụng chính sách.