Giá xăng dầu hôm nay 20/4 giảm giá liên tiếp, 2 điều kiện khi giao doanh nghiệp định giá xăng dầu
Đề xuất giao quyền cho doanh nghiệp định giá xăng đang thu hút tranh luận khi tác động đến giá xăng dầu, cơ chế vận hành thị trường và cách điều hành giá xăng trong bối cảnh mới.
Đề xuất giao quyền và những tranh luận quanh cơ chế giá xăng dầu
Dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu đang đưa ra một thay đổi đáng chú ý khi đề xuất trao quyền cho doanh nghiệp định giá xăng. Theo phương án này, các thương nhân đầu mối và phân phối sẽ tự quyết định mức giá bán buôn và bán lẻ trong hệ thống của mình, dựa trên quy định hiện hành và nguyên tắc thị trường. Đây được xem là bước dịch chuyển quan trọng trong cách điều hành giá xăng, từ cơ chế quản lý sang cơ chế thị trường có kiểm soát.
Tuy nhiên, đề xuất này nhanh chóng tạo ra nhiều ý kiến trái chiều. Một số doanh nghiệp trong ngành cho rằng việc trao quyền định giá là phù hợp với xu hướng thị trường, giúp tăng tính linh hoạt và phản ứng nhanh với biến động quốc tế. Dù vậy, không ít ý kiến lại bày tỏ lo ngại về nguy cơ mất cân bằng trong thị trường xăng dầu, đặc biệt khi cấu trúc thị trường chưa thực sự cạnh tranh hoàn toàn.
Một đại diện doanh nghiệp bán lẻ cho biết trong điều kiện thực tế, không đơn vị nào dám đưa ra mức giá cao hơn mặt bằng chung do áp lực cạnh tranh. Tuy nhiên, điều khiến họ quan tâm là quyền chi phối chính sách chiết khấu vẫn nằm ở các doanh nghiệp đầu mối. Điều này có thể khiến các doanh nghiệp nhỏ gặp bất lợi nếu không có quy định ràng buộc rõ ràng.
Từ góc độ này, một số đề xuất đã được đưa ra nhằm bảo đảm tính công bằng trong cơ chế giá xăng dầu. Trong đó, có ý kiến cho rằng nên cho phép doanh nghiệp bán lẻ được tự định giá trong biên độ nhất định so với giá bán buôn, ví dụ tối thiểu 8%. Nếu vẫn giữ cơ chế do đầu mối quyết định, cần có quy định mức chiết khấu tối thiểu để đảm bảo hoạt động kinh doanh bền vững cho hệ thống bán lẻ.
Ở góc độ chuyên gia, TS Nguyễn Đức Độ nhận định việc điều chỉnh giá xăng dầu cần tiếp tục bám sát diễn biến thị trường quốc tế. Ông nhấn mạnh, nếu muốn trao quyền cho doanh nghiệp định giá xăng, cần đáp ứng hai điều kiện then chốt. Thứ nhất là đảm bảo tính cạnh tranh của thị trường. Nếu còn dấu hiệu độc quyền hoặc chi phối, việc trao quyền có thể dẫn đến méo mó thị trường. Thứ hai là yêu cầu minh bạch, khi giá bán phải được công bố rõ ràng để người tiêu dùng có thể so sánh và lựa chọn.
Trong bối cảnh địa chính trị thế giới còn tiềm ẩn nhiều biến động, đặc biệt tại khu vực Trung Đông, việc điều hành linh hoạt giá xăng dầu càng trở nên quan trọng. Đây không chỉ là bài toán kinh tế mà còn liên quan đến ổn định xã hội và kiểm soát lạm phát.
Giá xăng dầu trong nước và yêu cầu lộ trình cho thị trường xăng dầu
Song song với những tranh luận về doanh nghiệp định giá xăng, diễn biến giá xăng dầu trong nước thời gian gần đây cũng thu hút sự chú ý. Theo cập nhật mới nhất, giá xăng E5 RON 92 đang được bán lẻ ở mức không vượt quá 22.592 đồng/lít, trong khi RON95-III dao động quanh mức 23.761 đồng/lít. Đối với dầu diesel, mức giá trần hiện khoảng 31.041 đồng/lít, còn dầu mazut ở ngưỡng 20.332 đồng/kg.
Đáng chú ý, thị trường đã ghi nhận chuỗi giảm giá liên tiếp trong ba kỳ điều hành gần nhất. Tổng mức giảm đối với dầu diesel lên tới hơn 13.700 đồng/lít, trong khi dầu mazut cũng giảm hơn 4.200 đồng/kg. Những điều chỉnh này cho thấy cơ chế điều hành giá xăng hiện tại vẫn đang phản ánh tương đối sát diễn biến quốc tế, dù tốc độ điều chỉnh vẫn là vấn đề được nhiều chuyên gia nhắc đến.
TS Nguyễn Bích Lâm cho rằng xăng dầu là mặt hàng có tác động lan tỏa lớn đến nền kinh tế, từ chi phí vận tải đến giá thành sản xuất. Theo tính toán mới, nếu giá xăng dầu tăng 10%, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có thể tăng khoảng 0,45 điểm phần trăm. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc kiểm soát giá trong bối cảnh lạm phát.
Ông cũng nhấn mạnh nguyên tắc “tăng – giảm theo thị trường” cần được thực hiện nghiêm túc. Khi giá thế giới tăng, giá trong nước cần điều chỉnh kịp thời; ngược lại, khi giá giảm cũng phải phản ánh nhanh, tránh tình trạng điều chỉnh chậm gây bất lợi cho người tiêu dùng.
Một số quốc gia châu Âu hiện vẫn áp dụng cơ chế giá trần đối với xăng dầu nhằm kiểm soát thị trường. Đây được xem là kinh nghiệm đáng tham khảo trong quá trình hoàn thiện cơ chế giá xăng dầu tại Việt Nam. Theo đó, dù tiến tới thị trường hóa, vai trò giám sát của Nhà nước vẫn cần được duy trì để đảm bảo cân bằng lợi ích giữa các bên.
Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng để việc trao quyền cho doanh nghiệp định giá xăng phát huy hiệu quả, cần xây dựng nền tảng dữ liệu thị trường đầy đủ và minh bạch. Đồng thời, cơ quan quản lý phải có năng lực giám sát mạnh mẽ, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi gây méo mó thị trường.
Ông Nguyễn Quang Huy đánh giá việc chuyển sang cơ chế để doanh nghiệp tự quyết giá là một bước tiến trong cải cách thể chế. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách này phụ thuộc lớn vào cách thiết kế và triển khai. Theo ông, cần có lộ trình cụ thể, có thể bắt đầu bằng việc thí điểm trước khi áp dụng trên diện rộng.
Việc từng bước hoàn thiện thị trường xăng dầu theo hướng minh bạch, cạnh tranh sẽ tạo nền tảng ổn định cho nền kinh tế trong dài hạn. Trong quá trình đó, Nhà nước vẫn giữ vai trò thiết lập “luật chơi”, giám sát việc tuân thủ và can thiệp khi cần thiết.
Nhìn tổng thể, câu chuyện giá xăng dầu không chỉ dừng lại ở việc tăng hay giảm theo từng kỳ điều hành, mà còn là bài toán lớn về cơ chế vận hành thị trường. Việc giao quyền cho doanh nghiệp định giá xăng nếu được triển khai hợp lý, có thể tạo động lực cho thị trường phát triển, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch và cạnh tranh.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc lựa chọn mô hình điều hành giá xăng phù hợp sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giữ ổn định thị trường và hỗ trợ tăng trưởng. Đây cũng là lý do khiến mọi đề xuất liên quan đến cơ chế giá xăng dầu luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt từ cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.
