Cách các quốc gia ứng phó khủng hoảng xăng dầu toàn cầu, giải pháp bảo đảm nguồn cung và ổn định kinh tế
Trước khủng hoảng xăng dầu và xung đột Trung Đông, nhiều quốc gia triển khai biện pháp bảo đảm nguồn cung và kiểm soát giá, hạn chế tác động lên kinh tế và đời sống người dân.
Khủng hoảng xăng dầu toàn cầu đang tạo ra những áp lực chưa từng có đối với nền kinh tế nhiều quốc gia, đặc biệt khi căng thẳng tại Trung Đông và eo biển Hormuz làm gián đoạn nguồn cung năng lượng quan trọng. Theo thông tin từ Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ngày 22/3 cảnh báo khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày và 140 tỷ m³ khí đốt bị gián đoạn, kéo giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng và đẩy mặt bằng giá xăng dầu toàn cầu tăng cao.
IEA nhận định cú sốc nguồn cung lần này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến giá xăng dầu mà còn lan rộng sang lạm phát, chi phí nhập khẩu, sản xuất và tăng trưởng kinh tế. Quy mô tác động được đánh giá vượt các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970 và khủng hoảng năng lượng thời xung đột Nga – Ukraine, với mức độ lan tỏa tới sản xuất, thương mại, và đời sống hàng ngày của người dân trên toàn cầu.
Chuỗi cung ứng chưa phục hồi hoàn toàn sau đại dịch, trong khi lạm phát vẫn ở mức cao, khiến biến động giá xăng dầu và khí đốt trở nên khó lường. IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược – mức can thiệp lớn nhất từ trước đến nay, đồng thời thông báo sẵn sàng sử dụng thêm dự trữ nếu cần. Tuy nhiên, cơ quan này nhấn mạnh, các biện pháp hiện tại chỉ giảm tác động kinh tế trước mắt, trong khi giải pháp cơ bản vẫn là khôi phục lưu thông bình thường qua eo biển Hormuz – điểm nghẽn vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Thực tế cho thấy, gián đoạn nguồn cung khiến nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á giảm công suất hoạt động, trong khi tại châu Âu, giá khí đốt tăng hơn 60%, đẩy chi phí sinh hoạt và sản xuất lên cao. Tại Pháp, giá xăng hiện phổ biến 1,87 euro/lít, dầu diesel khoảng 2,03 euro/lít, gây áp lực lớn cho cả người dân và doanh nghiệp.
Trước diễn biến phức tạp, nhiều quốc gia đã nhanh chóng triển khai biện pháp nhằm hạn chế tác động từ biến động giá xăng dầu. Hàn Quốc áp dụng trần giá nhiên liệu kết hợp các biện pháp kiểm soát thị trường ngoại hối. Hungary giới hạn giá bán lẻ xăng dầu lần lượt 595 và 615 forint/lít, đồng thời mở kho dự trữ quốc gia để bảo đảm nguồn cung. Slovenia áp dụng biện pháp hạn chế mua nhiên liệu: mỗi phương tiện cá nhân chỉ được mua tối đa 50 lít/ngày, doanh nghiệp và nhóm ưu tiên 200 lít, trong khi MOL Group giới hạn chỉ 30 lít/người đối với khách hàng cá nhân.
Tại châu Âu, các quốc gia kết hợp điều tiết giá với chính sách thuế để ổn định thị trường. Đức và Áo kiểm soát tần suất điều chỉnh giá xăng dầu nhằm giảm tác động tâm lý, Tây Ban Nha triển khai gói hỗ trợ 5 tỷ euro và giảm thuế VAT năng lượng từ 21% xuống 10%.
Ở châu Á, khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ xung đột Trung Đông và eo biển Hormuz, các nước tập trung vào bảo đảm nguồn cung và tiết giảm tiêu thụ năng lượng. Sri Lanka áp dụng hạn mức nhiên liệu, Philippines triển khai tuần làm việc 4 ngày trong khu vực công, Thái Lan cân nhắc áp trần giá và hạn chế phương tiện. Hàn Quốc và Nhật Bản tăng cường kiểm soát giá, đẩy mạnh dự trữ chiến lược, đảm bảo an ninh năng lượng.
Tại Việt Nam, với đặc thù là nước nhập khẩu ròng xăng dầu, các tác động từ giá thế giới nhanh chóng lan tới nền kinh tế. Bộ Công Thương đã chủ động triển khai công tác điều hành đồng bộ, bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong nước không xảy ra gián đoạn hay thiếu hụt diện rộng. Văn bản chỉ đạo liên tục được ban hành tới hệ thống phân phối trên toàn quốc, yêu cầu duy trì hoạt động bán hàng thông suốt và bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống.
Công tác điều hành giá xăng dầu được thực hiện linh hoạt, theo sát diễn biến thị trường quốc tế, kết hợp hiệu quả giữa Quỹ Bình ổn và các công cụ thuế, phí nhằm hạn chế biến động mạnh, hỗ trợ kiểm soát lạm phát, đồng thời bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Các giải pháp tăng cường dự trữ và bảo đảm lưu thông hệ thống phân phối cũng được triển khai đồng bộ, nâng cao khả năng ứng phó trước các biến động bất lợi từ thị trường quốc tế.
Diễn biến hiện nay cho thấy các nền kinh tế phụ thuộc năng lượng nhập khẩu dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị. Trong ngắn hạn, ưu tiên vẫn là bảo đảm nguồn cung, điều hành linh hoạt giá xăng dầu và kiểm soát thị trường, hạn chế tác động tới sản xuất và sinh hoạt. Trong dài hạn, các quốc gia cần tăng dự trữ chiến lược, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo và tăng cường hợp tác khu vực để ứng phó trước các gián đoạn tại những “điểm nghẽn” như eo biển Hormuz, từ đó giảm thiểu rủi ro và ổn định khủng hoảng năng lượng.
Các biến động hiện tại nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị chiến lược nguồn cung xăng dầu và năng lượng, bảo đảm kinh tế toàn cầu ứng phó linh hoạt trước bất ổn địa chính trị và xung đột Trung Đông, đồng thời giảm thiểu tác động lan tỏa từ khủng hoảng năng lượng.
