Cuối năm lau dọn bàn thờ tưởng quen thuộc nhưng hàng loạt kiêng kỵ dễ phạm khiến nhiều gia đình lo lắng trước ngày Tết
Lau dọn bàn thờ cuối năm là nghi thức quan trọng trước ngày Tết của nhiều gia đình Việt, song nếu không lau bàn thờ đúng cách, phạm điều kiêng kỵ, dễ gây tâm lý bất an.
Lau dọn bàn thờ cuối năm: Vì sao cần cẩn trọng từng chi tiết?
Trong không khí chuẩn bị đón ngày Tết cổ truyền, lau dọn bàn thờ cuối năm luôn được nhiều gia đình đặt ở vị trí ưu tiên. Không giống các khu vực sinh hoạt thông thường, bàn thờ là không gian linh thiêng, gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, ông bà và các bậc tiền nhân. Chính vì vậy, việc lau dọn bàn thờ không đơn thuần là làm sạch bụi bặm mà còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc.
Theo quan niệm dân gian, lau dọn bàn thờ cuối năm là cách thể hiện sự thành kính, tri ân đối với tổ tiên, đồng thời gửi gắm mong cầu một năm mới bình an, hanh thông. Tuy nhiên, đi kèm với nghi thức này là hàng loạt kiêng kỵ được truyền lại qua nhiều thế hệ. Nếu thực hiện không đúng cách, nhiều người tin rằng có thể ảnh hưởng đến vận khí và tâm lý của gia chủ trong năm mới.
Thời điểm bao sái bàn thờ thường được lựa chọn trước ngày Tết, phổ biến là sau lễ cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp. Dù vậy, không có quy định cứng nhắc cho tất cả gia đình. Điều quan trọng là việc lau dọn bàn thờ cần hoàn tất trước lễ Tất niên để không gian thờ cúng luôn sạch sẽ, trang nghiêm trong những ngày đầu năm.
Trước khi bắt đầu, gia chủ thường chú trọng chuẩn bị bản thân chỉnh tề, giữ tâm thế điềm tĩnh. Nhiều gia đình kiêng ăn uống những món nặng mùi, tanh nồng trước khi bao sái bàn thờ. Việc thắp hương xin phép tổ tiên trước khi lau dọn cũng được xem là nghi thức mang tính truyền thống, giúp gia chủ yên tâm về mặt tinh thần.
Những kiêng kỵ cần tránh để lau bàn thờ đúng cách trước ngày Tết
Trong quá trình lau dọn bàn thờ, các kiêng kỵ được dân gian lưu truyền không nhằm tạo áp lực mà hướng tới sự cẩn trọng và tôn nghiêm. Một trong những điều thường được nhắc đến là hạn chế tối đa việc làm rơi vỡ đồ thờ cúng. Những vật dụng như bát hương, chân nến, lọ hoa, đồ sứ hay bài vị đều mang giá trị biểu trưng. Vì vậy, thao tác khi lau dọn cần nhẹ nhàng, tránh vội vàng.
Bát hương được xem là trung tâm của bàn thờ, mang ý nghĩa kết nối tâm linh giữa các thế hệ. Theo quan niệm truyền thống, không nên tùy tiện xê dịch bát hương trong quá trình lau dọn bàn thờ cuối năm. Khi cần làm sạch khu vực xung quanh, nhiều gia đình giữ cố định bát hương, lau từng vị trí một. Trường hợp buộc phải di chuyển, gia chủ thường khấn xin trước và đặt lại đúng vị trí ban đầu để giữ sự ổn định cho không gian thờ cúng.
Một kiêng kỵ khác là không rút hết chân hương hoặc đổ toàn bộ tro trong bát hương. Theo phong tục, chỉ nên rút bớt chân hương, giữ lại số lẻ như 3, 5, 7 hoặc 9. Phần chân hương đã rút thường được hóa tro và thả xuống sông, suối hoặc nơi nước sạch, tránh bỏ chung với rác sinh hoạt. Việc này thể hiện sự tôn trọng và giữ gìn tính linh thiêng của đồ thờ.
Dụng cụ sử dụng để lau dọn bàn thờ cũng được nhiều gia đình đặc biệt lưu ý. Khăn lau, chổi quét dành cho bàn thờ nên được dùng riêng, không dùng chung với đồ vệ sinh nhà cửa hằng ngày. Theo quan niệm truyền thống, việc tách biệt này giúp hạn chế mang tạp chất, bụi bẩn từ không gian sinh hoạt lên nơi thờ tự.
Về nước lau bàn thờ, dân gian cho rằng không nên dùng nước bẩn hoặc nước chưa đảm bảo vệ sinh. Phổ biến nhất vẫn là nước đun sôi để nguội. Một số gia đình cầu kỳ hơn thường pha rượu trắng với gừng giã nhỏ hoặc dùng nước ngũ vị hương nấu từ các thảo mộc như quế, hồi, đinh hương. Những loại nước này được tin là giúp thanh tẩy, tạo cảm giác sạch sẽ, ấm áp cho không gian thờ cúng trong ngày Tết.
Tranh luận về việc có nên dùng nước lã để lau dọn bàn thờ cũng được nhiều người quan tâm. Trên thực tế, nước lã sạch hoàn toàn vẫn có thể sử dụng. Tuy nhiên, theo quan niệm truyền thống, bàn thờ là không gian mang tính biểu trưng cao nên việc dùng nước “đặc biệt” như nước ấm, nước gừng rượu hoặc nước ngũ vị hương được xem là chu đáo và chỉn chu hơn.
Hiện nay, để đáp ứng nhu cầu bao sái bàn thờ, trên thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm chuyên dụng như nước thơm lau bàn thờ, khăn tẩm sẵn dung dịch làm sạch. Những sản phẩm này giúp việc lau dọn bàn thờ cuối năm trở nên thuận tiện, song vẫn cần sử dụng đúng cách để đảm bảo sự trang nghiêm.
Dù cách thực hiện có thể khác nhau giữa các gia đình, điểm chung vẫn là mong muốn giữ gìn không gian thờ cúng sạch sẽ, gọn gàng trước ngày Tết. Việc lau bàn thờ đúng cách không chỉ mang ý nghĩa vệ sinh mà còn phản ánh thái độ trân trọng đối với truyền thống và giá trị tinh thần đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
