Phát hiện dấu vết vụ cướp ngân hàng Gia Lai, người dân có quyền bắt giữ nghi phạm hay phải chờ công an?
Vụ cướp ngân hàng Gia Lai khiến dư luận đặc biệt quan tâm, nhiều người đặt câu hỏi liệu quyền bắt giữ của người dân được pháp luật cho phép đến đâu khi phát hiện nghi phạm truy nã.
Liên quan vụ cướp ngân hàng Gia Lai xảy ra ngày 19/1, Bộ Công an đã chính thức phát đi thông báo truy tìm và kêu gọi người dân cung cấp thông tin về hai đối tượng tình nghi. Theo thông tin công bố, hai nghi phạm đều là nam giới trong độ tuổi từ 18 đến 40, một người cao khoảng 1,65m, nói giọng miền Nam, người còn lại cao khoảng 1,68m, nói giọng miền Trung. Cơ quan chức năng đề nghị người dân nếu phát hiện dấu hiệu liên quan cần nhanh chóng trình báo để phục vụ công tác điều tra.
Theo Bộ Công an, mọi thông tin người dân cung cấp về vụ cướp ngân hàng Gia Lai sẽ được bảo mật tuyệt đối. Trường hợp cung cấp manh mối quan trọng, cơ quan chức năng sẽ có hình thức động viên, khen thưởng theo quy định. Đồng thời, Bộ Công an cũng nhấn mạnh việc nghiêm cấm các hành vi bao che, tiếp tay cho tội phạm, đặc biệt trong bối cảnh các nghi phạm có thể đang lẩn trốn và tiềm ẩn nguy hiểm.
Từ thông tin truy tìm này, nhiều độc giả băn khoăn về quyền bắt giữ của người dân khi vô tình phát hiện các đối tượng nghi vấn ngoài đời thực. Câu hỏi được đặt ra là người dân có được phép trực tiếp khống chế, bắt người phạm tội quả tang hay không, và trong trường hợp nào thì việc bắt giữ có thể dẫn tới rủi ro pháp lý.
Trao đổi về vấn đề này, luật sư Trần Hoàng Linh, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho biết Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã quy định khá rõ về luật bắt giữ tội phạm. Theo Điều 111 và Điều 112, trong trường hợp bắt người phạm tội quả tang hoặc bắt người đang bị truy nã, bất kỳ cá nhân nào cũng có quyền bắt giữ. Sau khi khống chế, người bắt cần tước bỏ hung khí nếu có và nhanh chóng giải đối tượng tới cơ quan công an, viện kiểm sát hoặc UBND nơi gần nhất.
Luật sư phân tích, khái niệm bắt người phạm tội quả tang được hiểu là trường hợp đối tượng đang thực hiện hành vi phạm pháp hoặc vừa thực hiện xong thì bị phát hiện, truy đuổi. Với các nghi phạm truy nã đã có quyết định của cơ quan chức năng, quyền bắt giữ của người dân cũng được pháp luật công nhận nhằm hỗ trợ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Tuy nhiên, việc bắt giữ không đồng nghĩa với việc người dân được phép sử dụng vũ lực một cách tùy tiện. Điều 24 Bộ luật Hình sự 2015 nêu rõ, trong trường hợp buộc phải dùng vũ lực để khống chế đối tượng nguy hiểm mà không còn biện pháp nào khác, hành vi này có thể được loại trừ trách nhiệm hình sự nếu mức độ sử dụng là cần thiết. Ngược lại, nếu gây thiệt hại vượt quá giới hạn cho phép, người thực hiện vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm trước pháp luật.
Theo luật sư, thực tế cho thấy việc tiếp cận và khống chế nghi phạm truy nã tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đối tượng có thể mang theo hung khí, sẵn sàng chống trả, gây nguy hiểm cho tính mạng, sức khỏe của người dân xung quanh. Do đó, pháp luật chỉ cho phép quyền bắt giữ của người dân trong những tình huống thật sự rõ ràng về hành vi phạm tội và danh tính đối tượng.
Đối chiếu với vụ cướp ngân hàng Gia Lai, luật sư cho rằng nếu người dân trực tiếp chứng kiến hành vi phạm tội hoặc xác định chắc chắn đối tượng đang bị truy nã theo thông báo của cơ quan công an, thì việc bắt người phạm tội quả tang là có căn cứ pháp lý. Ngược lại, trong trường hợp chỉ mới dừng ở mức nghi vấn, có biểu hiện đáng ngờ nhưng chưa đủ cơ sở khẳng định, người dân không nên tự ý khống chế.
Luật sư khuyến cáo, khi phát hiện người có dấu hiệu liên quan vụ án, biện pháp an toàn và đúng luật nhất là nhanh chóng báo cho cơ quan chức năng gần nhất. Việc phối hợp cung cấp thông tin kịp thời vừa góp phần hỗ trợ điều tra, vừa giúp người dân tránh những rủi ro không đáng có về pháp lý và an toàn cá nhân. Trong mọi tình huống, tuân thủ đúng luật bắt giữ tội phạm là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi cho chính người dân.
