Đảo Kharg - trung tâm xử lý tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran - đang trở thành mục tiêu được Mỹ đặc biệt chú ý. Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, khu vực này có nguy cơ tác động trực tiếp tới chuỗi cung ứng năng lượng và biến động giá dầu trên toàn cầu.
Căng thẳng tại khu vực Vùng Vịnh đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu theo dõi sát từng diễn biến. Tâm điểm chú ý hiện dồn vào đảo Kharg - địa điểm được xem là “yết hầu” trong hoạt động xuất khẩu dầu của Iran. Hòn đảo này đang được cho là nằm trong tính toán chiến lược của Donald Trump khi xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang.
Bất kỳ sự gián đoạn nào tại trung tâm xuất khẩu này cũng có thể gây chấn động chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, kéo theo tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp và giá nhiên liệu mà người tiêu dùng phải chi trả.
.png)
Kho dự trữ dầu khổng lồ và “mạch máu” mang tên Kharg
Theo dữ liệu được News18 trích dẫn, Iran đang sở hữu khoảng 208,6 tỷ thùng dầu, tương đương 12% trữ lượng dầu mỏ toàn cầu, đưa quốc gia Trung Đông này lên vị trí thứ 3 thế giới về nguồn dự trữ năng lượng.
Các chuyên gia ước tính rằng nếu chỉ khai thác để phục vụ nhu cầu trong nước, lượng dầu này có thể đáp ứng nhu cầu của Iran trong gần ba thế kỷ.
Mặc dù phải đối mặt với nhiều biện pháp hạn chế từ bên ngoài, Iran vẫn duy trì sản lượng khai thác ở mức 3 - 4,5 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 4 - 5% tổng nguồn cung dầu toàn cầu. Trong giai đoạn 2025 - 2026, lượng dầu xuất khẩu của nước này được duy trì trong khoảng 1,1 - 1,5 triệu thùng/ngày.
Một đặc điểm đáng chú ý là dòng dầu xuất khẩu của Iran phụ thuộc khá lớn vào một thị trường duy nhất. Khoảng 80 - 90% lượng dầu được bán sang Trung Quốc.
Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất của hệ thống năng lượng Iran lại nằm ở khâu trung chuyển. Phần lớn hoạt động xuất khẩu dầu của quốc gia này gần như phụ thuộc vào một địa điểm duy nhất - đảo Kharg. Nằm trên Vịnh Ba Tư và cách đất liền khoảng 24 km, hòn đảo này đảm nhiệm 90 - 94% khối lượng dầu thô xuất khẩu của Tehran.
Theo Bloomberg, đảo Kharg không chỉ đơn thuần là một cảng dầu mà còn là một trung tâm trung chuyển quy mô lớn. Dầu thô từ các mỏ trên đất liền được vận chuyển qua hệ thống đường ống dưới đáy biển tới hòn đảo này.
Tại đây, các bể chứa có tổng sức chứa khoảng 30 triệu thùng dầu, tương đương gần 1/3 dung lượng của kho dự trữ chiến lược Cushing tại Mỹ.
Ngoài ra, lợi thế về độ sâu của vùng biển quanh đảo cho phép cảng tiếp nhận đồng thời tám siêu tàu chở dầu. Công suất bốc dỡ thông thường đạt khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, và trong trường hợp cần thiết có thể tăng lên tới 10 triệu thùng/ngày.
Chiến lược phía sau tuyên bố cứng rắn của ông Donald Trump
Việc kiểm soát hoặc vô hiệu hóa đảo Kharg được cho là đang được Washington xem xét như một phương án chiến lược nhằm gây sức ép lên Tehran.
Từ góc độ kinh tế, nếu hoạt động xuất khẩu tại Kharg bị gián đoạn, nguồn thu ngoại tệ chủ lực của Iran sẽ bị ảnh hưởng nặng nề. Điều này có thể tạo ra áp lực lớn đối với nền kinh tế vốn đã chịu nhiều tổn thất sau nhiều năm bị áp đặt các biện pháp trừng phạt.
Trên thực tế, Iran đã tìm cách giảm sự phụ thuộc vào Kharg bằng việc xây dựng cảng Jask từ năm 2021. Tuy nhiên, hiệu quả của dự án này vẫn còn hạn chế khi cho đến nay cảng mới chỉ xử lý vài chuyến tàu dầu.
Ngoài yếu tố kinh tế, việc kiểm soát đảo Kharg còn có thể trở thành công cụ giúp Mỹ gây áp lực buộc Iran phải mở lại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Dù vậy, các chuyên gia nhận định rằng đây là một kế hoạch tiềm ẩn nhiều rủi ro. Hòn đảo được bảo vệ bởi hệ thống phòng thủ dày đặc gồm tên lửa, máy bay không người lái và thủy lôi, khiến bất kỳ chiến dịch quân sự nào cũng trở nên phức tạp.
Thậm chí, một số quan chức Iran còn ám chỉ khả năng áp dụng chiến thuật “tiêu thổ”, tức phá hủy cơ sở hạ tầng dầu khí nếu có nguy cơ rơi vào tay đối phương.
Ngay cả bản thân ông Trump cũng từng thừa nhận rằng nếu Mỹ tiến hành kiểm soát khu vực này, Mỹ sẽ phải duy trì sự hiện diện quân sự lâu dài với chi phí không nhỏ.
.png)
Nguy cơ gây chấn động thị trường năng lượng thế giới
Các nhà đầu tư trên thị trường năng lượng và tài chính đang phản ứng rất nhạy cảm trước mọi diễn biến tại Vùng Vịnh. đảo Việc Kharg trở thành tâm điểm căng thẳng không chỉ là vấn đề khu vực mà còn là mối đe dọa trực tiếp đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo News18, nhằm giảm áp lực lên thị trường, Washington gần đây đã tạm thời nới lỏng một số hạn chế, cho phép bán khoảng 140 triệu thùng dầu Iran đang tồn trên biển cho đến ngày 19/4.
Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng biện pháp này chỉ mang tính tạm thời. Nếu hoạt động xuất khẩu dầu từ Kharg bị gián đoạn, Trung Quốc - khách hàng lớn nhất của Iran - sẽ buộc phải tìm kiếm nguồn cung thay thế, điều có thể làm gia tăng cạnh tranh trên thị trường và đẩy giá năng lượng tăng mạnh.
Tình hình càng thêm phức tạp khi các bên liên tiếp triển khai những biện pháp trả đũa kinh tế. Quốc hội Iran đã thông qua đề xuất thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và cấm tàu của Mỹ cùng Israel sử dụng tuyến đường này.
Song song với đó, lực lượng Houthi tiếp tục đe dọa hoạt động hàng hải tại biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb - khu vực đảm nhiệm khoảng 12% thương mại toàn cầu.
Những diễn biến này có thể khiến chi phí vận tải và logistics tăng cao, từ đó làm gia tăng nguy cơ lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn.
Trong bối cảnh đó, các nỗ lực ngoại giao đang được thúc đẩy nhằm hạ nhiệt căng thẳng, dù triển vọng đạt được thỏa thuận vẫn còn nhiều bất định.
Trên thị trường hàng hóa, nỗi lo về khả năng gián đoạn nguồn cung đã phản ánh rõ vào giá dầu. Hiện dầu thô chuẩn toàn cầu Brent đang giao dịch quanh 112,8 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ ở mức 106,3 USD/thùng.
