Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei 'siết' bộ máy quân sự, tiết lộ 'chiêu' khiến Mỹ phải nhượng bộ
Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei bất ngờ thay loạt tướng lĩnh và nhân vật an ninh chủ chốt. Tiết lộ cách để Mỹ phải nhượng bộ.
Iran đồng loạt thay đổi nhân sự quân sự, an ninh cấp cao
Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 10/8 đã bổ nhiệm cựu Tư lệnh IRGC Mohsen Rezaei làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, thay ông Mohammad Bagher Zolghadr. Đây là một trong những vị trí quan trọng trong hệ thống hoạch định chính sách an ninh của Tehran, bởi SNSC đóng vai trò điều phối các vấn đề an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại của Iran. Ông Zolghadr sau đó được chuyển sang giữ vai trò cố vấn chính trị cho Lãnh tụ Tối cao.
Ông Mohsen Rezaei, 71 tuổi, là một nhân vật có nhiều thập niên hoạt động trong lĩnh vực quân sự và chính trị Iran. Ông từng giữ chức Tư lệnh IRGC trong giai đoạn 1981-1997, bao gồm phần lớn thời gian diễn ra cuộc chiến Iran-Iraq. Sau đó, ông tiếp tục tham gia sâu vào đời sống chính trị Iran và từng giữ chức Phó Tổng thống phụ trách các vấn đề kinh tế.
Việc đưa ông Rezaei trở lại một vị trí quan trọng trong hệ thống an ninh quốc gia được đánh giá là động thái đáng chú ý, đặc biệt khi ông là nhân vật có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực quân sự và được biết đến với lập trường cứng rắn đối với Mỹ.
Không chỉ ông Rezaei, Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei còn bổ nhiệm một loạt nhân sự mới vào các vị trí chỉ huy quân sự cấp cao. Thiếu tướng Ahmad Vahidi được bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh IRGC. Thiếu tướng Mostafa Izadi được bổ nhiệm làm Phó Tư lệnh IRGC, trong khi Thiếu tướng Ali Abdollahi giữ chức Tổng Tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Iran. Chuẩn tướng Kiumars Heidari được bổ nhiệm làm Phó Tổng Tham mưu trưởng.
Ở lực lượng hải quân, Chuẩn Đô đốc Ali Ozamaei được bổ nhiệm làm Tư lệnh Hải quân IRGC. Trong khi đó, Hossein Taeb, cựu lãnh đạo cơ quan tình báo IRGC, được bổ nhiệm đứng đầu lực lượng Basij - lực lượng bán quân sự tình nguyện trực thuộc IRGC.
Việc hàng loạt vị trí quan trọng trong hệ thống quân sự và an ninh Iran được thay đổi cùng thời điểm đang thu hút sự chú ý của giới quan sát. Các chuyên gia cho rằng đây không đơn thuần là một đợt điều chuyển nhân sự, mà còn phản ánh sự ưu tiên của Tehran đối với năng lực an ninh, tình báo và khả năng sẵn sàng quân sự trong giai đoạn căng thẳng với Mỹ và Israel.
Loạt nhân sự cứng rắn và thông điệp đáng chú ý tới Mỹ
Theo các chuyên gia, quyết định đưa ông Mohsen Rezaei vào vị trí Thư ký SNSC có thể tác động đáng kể đến cách Iran tiếp cận các cuộc đàm phán với Mỹ.
Ông Sina Azodi, trợ lý giáo sư về Chính trị Trung Đông tại Đại học George Washington, cho rằng ông Rezaei tin rằng cách để Iran giành được nhượng bộ từ Washington là tiếp tục chiến đấu và gây sức ép đối với Mỹ cũng như Tổng thống Donald Trump.
Theo chuyên gia Azodi, việc ông Rezaei được giao vị trí mới cho thấy quyền lực của IRGC đang ngày càng gia tăng trong hệ thống chính trị Iran.
Động thái này, theo ông Azodi, phù hợp với chiến lược rộng hơn của Tehran nhằm duy trì sức ép và kéo dài cuộc đối đầu, qua đó tạo thêm thách thức đối với chính quyền Tổng thống Trump và các đồng minh của Washington.
Đáng chú ý, những thay đổi nhân sự lần này diễn ra trong bối cảnh eo biển Hormuz tiếp tục là một trong những điểm nóng quan trọng nhất trong quan hệ Iran - Mỹ.
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, là tuyến hàng hải chiến lược đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu. Bất kỳ nguy cơ gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể tác động mạnh tới hoạt động vận tải biển và thị trường năng lượng quốc tế.
.png)
Trong những tuyên bố gần đây, Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei nhấn mạnh việc tăng cường năng lực và khả năng sẵn sàng của các lực lượng vũ trang Iran, đồng thời yêu cầu phát triển khả năng ứng phó với cả những mối đe dọa quân sự truyền thống và các nguy cơ mới nổi.
Các quyết định bổ nhiệm mới càng gây chú ý khi nhiều nhân vật được lựa chọn có xuất thân từ IRGC, quân đội hoặc lĩnh vực tình báo.
Chuyên gia Saeid Golkar, Phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tennessee ở Chattanooga, cho rằng các quyết định nhân sự của ông Mojtaba Khamenei có thể là nỗ lực nhằm đưa những đồng minh đáng tin cậy vào các vị trí có ảnh hưởng trong bộ máy quyền lực.
Theo ông Golkar, trong số các nhân sự được bổ nhiệm, phần lớn có nền tảng trong lĩnh vực tình báo. Điều này cho thấy Tehran ngày càng coi trọng hoạt động an ninh và tình báo, thay vì chỉ tập trung vào năng lực quân sự thuần túy.
Việc ông Hossein Taeb được đưa trở lại vị trí đứng đầu Basij là một trong những quyết định đáng chú ý nhất. Ông Taeb từng lãnh đạo cơ quan tình báo của IRGC và được xem là một đồng minh thân cận của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei.
Basij là lực lượng bán quân sự tình nguyện có mạng lưới rộng khắp Iran và trực thuộc IRGC. Lực lượng này đóng vai trò quan trọng trong các vấn đề an ninh nội bộ cũng như hỗ trợ IRGC khi cần thiết.
Chuyên gia Golkar nhận định việc bổ nhiệm ông Taeb làm chỉ huy Basij, cùng với việc ông Ahmad Vahidi được giao vị trí Tổng tư lệnh IRGC, cho thấy Tehran tiếp tục duy trì lập trường đối đầu với Mỹ, trong đó có vấn đề eo biển Hormuz.
Theo chuyên gia, những quyết định này không phải là dấu hiệu cho thấy Iran đang hướng tới sự ôn hòa hay bình thường hóa quan hệ với Mỹ.
Mojtaba Khamenei củng cố bộ máy giữa sức ép kinh tế và an ninh
Cuộc cải tổ nhân sự diễn ra trong thời điểm đặc biệt đối với Iran. Kể từ khi trở thành Lãnh tụ Tối cao vào tháng 3, Mojtaba Khamenei vẫn chưa xuất hiện công khai trước công chúng. Cho đến nay, tân Lãnh tụ Tối cao Iran chủ yếu đưa ra các tuyên bố dưới dạng văn bản.
Ông Mojtaba Khamenei trở thành Lãnh tụ Tối cao Iran sau khi cha ông, cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, thiệt mạng trong cuộc không kích của Mỹ và Israel hồi cuối tháng 2.
Các thông điệp được công bố dưới danh nghĩa Mojtaba Khamenei nhìn chung thể hiện lập trường cứng rắn đối với Mỹ và Israel. Ông đồng thời nhấn mạnh việc Iran duy trì khả năng kiểm soát đối với eo biển Hormuz và yêu cầu lực lượng vũ trang nâng cao mức độ sẵn sàng trước các mối đe dọa.
Việc tân Lãnh tụ Tối cao Iran tiến hành một loạt quyết định nhân sự quan trọng trong lĩnh vực quân sự và an ninh vì thế đang được giới phân tích đặc biệt quan tâm.
Chuyên gia Saeid Golkar cho rằng ông Mojtaba Khamenei có thể đang chủ động đưa những người mà ông tin tưởng vào các vị trí có ảnh hưởng nhằm củng cố quyền lực trong bộ máy nhà nước.
Động thái này cũng có thể liên quan tới những sức ép kinh tế ngày càng lớn mà Iran đang phải đối mặt. Trong trường hợp sức ép kinh tế tiếp tục gia tăng, nguy cơ bất ổn xã hội có thể trở thành một thách thức đối với chính quyền Tehran. Iran từng chứng kiến nhiều cuộc biểu tình quy mô lớn trong những năm gần đây.
Trong bối cảnh đó, việc đưa những nhân vật có kinh nghiệm về tình báo, an ninh và quân sự vào các vị trí chủ chốt có thể giúp chính quyền tăng cường khả năng kiểm soát và ứng phó với các rủi ro trong nước, đồng thời duy trì năng lực đối phó với các sức ép từ bên ngoài.
Đáng chú ý, việc ông Mohsen Rezaei trở lại vị trí trung tâm trong bộ máy an ninh Iran cùng với sự xuất hiện của hàng loạt nhân vật có quan hệ sâu với IRGC cho thấy lực lượng này tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc quyền lực của Tehran.
Đặc biệt, việc bổ nhiệm nhân sự mới tại IRGC và Hải quân IRGC có ý nghĩa đáng chú ý đối với vấn đề eo biển Hormuz. Đây là khu vực mà Iran nhiều lần khẳng định có khả năng tác động tới hoạt động hàng hải, đồng thời được xem là một trong những công cụ răn đe chiến lược của Tehran đối với các đối thủ.
Với việc hàng loạt nhân vật quân sự và an ninh được trao quyền, giới quan sát cho rằng Iran đang phát đi thông điệp rằng nước này chưa sẵn sàng từ bỏ lập trường cứng rắn trong quan hệ với Washington.
Nếu căng thẳng giữa hai bên tiếp tục kéo dài, eo biển Hormuz nhiều khả năng vẫn sẽ là một trong những vấn đề nhạy cảm nhất trong mọi cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ. Loạt quyết định nhân sự mới của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei vì thế được xem là tín hiệu quan trọng về cách Tehran chuẩn bị cho giai đoạn đối đầu tiếp theo, thay vì một bước đi hướng tới bình thường hóa quan hệ với Washington.
