Iran, Nga, Trung Quốc phản đối nghị quyết hạt nhân của phương Tây, nguy cơ châm ngòi khủng hoảng mới
Một diễn biến nóng vừa xảy ra tại Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) khi Iran, Nga và Trung Quốc đồng loạt lên tiếng phản đối nghị quyết do Mỹ cùng nhóm E3 thúc đẩy.
Một diễn biến nóng vừa xảy ra tại Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) khi Iran, Nga và Trung Quốc đồng loạt lên tiếng phản đối nghị quyết do Mỹ cùng nhóm E3 thúc đẩy.
Theo hãng thông tấn Mehr của Iran ngày 10/6, Iran, Nga và Trung Quốc đã phát đi một tuyên bố chung mạnh mẽ phản đối nghị quyết do Mỹ và nhóm E3 gồm Anh, Pháp và Đức thúc đẩy tại Hội đồng Thống đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Tuyên bố được Đại diện thường trực của Liên bang Nga tại Vienna công khai đọc trước Hội đồng Thống đốc IAEA, trong đó cảnh báo nghị quyết mà các nước phương Tây đang theo đuổi là một động thái phản tác dụng, có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình hình địa chính trị vốn đã rất mong manh.
Ba nước khẳng định việc tiếp tục áp đặt hoặc duy trì các hạn chế đối với Iran không còn cơ sở pháp lý, đồng thời nhấn mạnh Nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã chính thức hết hiệu lực.
Trong tuyên bố chung, Iran, Nga và Trung Quốc nêu rõ: "Chúng tôi nhấn mạnh rằng nội dung hiện có trong chương trình nghị sự của Hội đồng Thống đốc liên quan đến việc thực hiện Thỏa thuận Bảo đảm của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) và các điều khoản liên quan trong các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đối với Cộng hòa Hồi giáo Iran là không phù hợp".
Ba nước cho rằng việc tiếp tục đưa những vấn đề này ra xem xét tại IAEA là không tương thích với thực tế pháp lý hiện nay.
Tuyên bố tiếp tục nhấn mạnh: "Theo Nghị quyết 2231 (2015) của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, toàn bộ các điều khoản của nghị quyết này đã hết hiệu lực vào ngày 18/10/2025".
Iran, Nga và Trung Quốc chỉ trích các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran
Trong tuyên bố chung, Tehran, Moskva và Bắc Kinh cũng đề cập đến những thách thức mà cơ chế không phổ biến vũ khí hạt nhân toàn cầu đang phải đối mặt sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào cơ sở hạ tầng hạt nhân của Iran.
Ba nước nhận định các cuộc tấn công lặp đi lặp lại nhằm vào những cơ sở hạt nhân đang nằm dưới sự giám sát quốc tế đã tạo ra tiền lệ nguy hiểm, làm suy yếu các nguyên tắc nền tảng của Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).
Theo tuyên bố, không chỉ các cuộc tấn công đã diễn ra mà cả những lời đe dọa tiếp tục sử dụng vũ lực trong tương lai cũng đang làm xói mòn nghiêm trọng lòng tin vào cơ chế giám sát hạt nhân quốc tế.
Iran, Nga và Trung Quốc cũng kêu gọi các thành viên khác trong Hội đồng Thống đốc IAEA nhìn nhận đầy đủ bản chất của nghị quyết do phương Tây đề xuất, vốn được trình bày dưới danh nghĩa hỗ trợ Tổng Giám đốc IAEA.
Ba nước đặc biệt lưu ý rằng chính Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi trong báo cáo chính thức của mình không hề đề xuất bất kỳ biện pháp trừng phạt nào đối với Iran.
Tuyên bố nhấn mạnh nỗ lực của các nước phương Tây là: "Không đúng thời điểm, phản tác dụng và mang tính chính trị hóa sâu sắc."
Iran, Nga và Trung Quốc đồng thời kêu gọi toàn bộ các quốc gia thành viên có trách nhiệm của IAEA không ủng hộ nghị quyết này.
Kết thúc tuyên bố, ba nước cho rằng giải pháp bền vững duy nhất cho cuộc khủng hoảng hiện nay là chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn mọi hành động quân sự, loại bỏ các mối đe dọa sử dụng vũ lực, đồng thời bảo đảm quyền phát triển công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình của mọi quốc gia mà không có sự phân biệt đối xử.
IAEA thông qua nghị quyết yêu cầu Iran mở cửa cho thanh sát
Trong khi đó, theo hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ, cũng trong ngày 10/6, Hội đồng Thống đốc gồm 35 thành viên của IAEA đã chính thức thông qua một nghị quyết mới liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
Theo thông báo từ cơ quan giám sát hạt nhân của Liên hợp quốc, nghị quyết được thông qua với 21 phiếu thuận, 3 phiếu chống và 10 phiếu trắng.
Nội dung nghị quyết yêu cầu Iran cung cấp đầy đủ thông tin về lượng uranium đã được làm giàu đang lưu trữ, đồng thời cho phép IAEA tiếp cận các địa điểm cần thiết để xác minh độc lập những dữ liệu liên quan.
Hội đồng Thống đốc IAEA yêu cầu Tehran:
"Cung cấp cho Cơ quan đầy đủ thông tin về lượng vật liệu hạt nhân tồn kho và thông tin thiết kế của các cơ sở hạt nhân". Đồng thời, Iran phải cho phép IAEA: "Tiếp cận mọi địa điểm cần thiết để xác minh các thông tin này".
IAEA bày tỏ quan ngại sâu sắc về mức độ hợp tác của Iran
Nghị quyết cũng thể hiện sự lo ngại mạnh mẽ trước báo cáo mới nhất của Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi. Theo báo cáo này, IAEA đã không có quyền tiếp cận trong gần một năm để xác minh lượng uranium làm giàu mức cao (HEU) và uranium làm giàu mức thấp (LEU) mà Iran từng khai báo với cơ quan này.
Hội đồng Thống đốc IAEA cho biết họ: "Rất lấy làm tiếc trước việc Iran tiếp tục không khắc phục tình trạng không tuân thủ trong suốt 12 tháng qua".
Cơ quan này cũng chỉ ra rằng Tehran vẫn chưa cung cấp đầy đủ các thông tin cần thiết cũng như chưa tạo điều kiện cho các cuộc thanh sát nhằm xác minh lượng vật liệu hạt nhân mà IAEA không thể kiểm chứng trong vòng một năm qua.
Nghị quyết đồng thời nhắc lại kết luận của Hội đồng Thống đốc hồi tháng 6/2025, trong đó xác định rằng kể từ năm 2019, Iran đã không hợp tác đầy đủ và kịp thời với IAEA liên quan đến các vật liệu hạt nhân và hoạt động hạt nhân chưa được khai báo tại nhiều địa điểm trong nước.
Dù gia tăng áp lực đối với Tehran, Hội đồng Thống đốc IAEA vẫn khẳng định giải pháp ngoại giao là con đường ưu tiên.
Nghị quyết kêu gọi Iran tham gia các cuộc đàm phán một cách nghiêm túc, không đặt ra điều kiện tiên quyết và có các bước đi cụ thể nhằm xây dựng lại lòng tin của cộng đồng quốc tế đối với bản chất hoàn toàn hòa bình của chương trình hạt nhân nước này.
