Bóc tách vụ Bảo Tín Minh Châu: Luật sư nói gì về hai hệ thống sổ sách và những rủi ro pháp lý?
Việc cha con lãnh đạo một doanh nghiệp vàng lớn cùng bị khởi tố đã đẩy vụ Bảo Tín Minh Châu lên cao trào. Đằng sau những con số doanh thu khổng lồ là hệ thống sổ sách kép được vận hành trong nhiều năm nhằm qua mặt cơ quan thuế.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố bốn bị can về tội “vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Công ty TNHH vàng bạc đá quý Bảo Tín Minh Châu.
Các bị can gồm ông Vũ Minh Châu – Tổng giám đốc công ty, cùng con trai là Vũ Minh Tú và hai cá nhân liên quan khác trong bộ máy doanh nghiệp. Theo cơ quan điều tra, các bị can giữ vai trò chủ chốt trong việc chỉ đạo, tổ chức và thực hiện hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán nhằm che giấu doanh thu thực tế.
Quá trình điều tra ban đầu cho thấy, trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2023, doanh nghiệp này đã vận hành song song hai hệ thống sổ sách. Một hệ thống phản ánh đầy đủ doanh thu, phục vụ quản trị nội bộ; trong khi hệ thống còn lại được dùng để kê khai thuế với số liệu bị “làm thấp” đáng kể.
Dữ liệu thu thập từ hệ thống nội bộ, phần mềm kế toán và các giao dịch tài chính cho thấy doanh thu thực tế của doanh nghiệp lên tới khoảng 13.700 tỷ đồng. Tuy nhiên, số liệu báo cáo với cơ quan thuế chỉ ghi nhận khoảng 4.000 tỷ đồng, tạo ra mức chênh lệch lên tới 9.700 tỷ đồng. Cơ quan chức năng xác định hành vi này đã gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước khoảng 150 tỷ đồng tiền thuế.
Đáng chú ý, cơ quan điều tra bước đầu nhận định thủ đoạn được thực hiện có tổ chức, kéo dài trong nhiều năm và có sự phân công cụ thể giữa các bộ phận. Một số nhân sự phụ trách kế toán, tài chính được cho là đã tham gia trực tiếp vào việc ghi chép, tách biệt dữ liệu giữa hai hệ thống nhằm tránh bị phát hiện khi thanh tra, kiểm tra.
Ngoài ra, đặc thù hoạt động trong lĩnh vực vàng bạc – nơi tỷ lệ thanh toán tiền mặt cao cũng được xác định là yếu tố tạo điều kiện cho việc che giấu doanh thu. Nhiều giao dịch không xuất hóa đơn hoặc không được ghi nhận đầy đủ vào hệ thống báo cáo chính thức.
Hiện cơ quan điều tra đang tiếp tục mở rộng vụ án, làm rõ vai trò của các cá nhân liên quan, đồng thời tiến hành rà soát toàn bộ dòng tiền, chứng từ kế toán và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp trong nhiều năm.
Vụ việc một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng sử dụng “hai sổ kế toán” trong doanh nghiệp – một hành vi không mới nhưng ngày càng tinh vi.
Theo luật sư Hoàng Văn Hướng (Đoàn luật sư Hà Nội), việc duy trì hai hệ thống sổ sách là thủ đoạn phổ biến nhằm tối ưu hóa lợi nhuận bất hợp pháp. Trong đó, sổ nội bộ phản ánh đầy đủ hoạt động kinh doanh thực tế, còn sổ báo cáo thuế chỉ ghi nhận một phần doanh thu hoặc tăng khống chi phí nhằm giảm nghĩa vụ thuế.
Cùng quan điểm, luật sư Diệp Năng Bình (Đoàn luật sư TP.HCM) cho rằng hành vi này hiện nay có xu hướng được “nâng cấp” thông qua việc sử dụng phần mềm kế toán riêng biệt, thậm chí có thể thay đổi dữ liệu linh hoạt để đối phó với cơ quan chức năng.
Về mặt pháp lý, Luật Kế toán 2015 nghiêm cấm việc lập hai hệ thống sổ kế toán trong cùng một kỳ. Đồng thời, Luật Quản lý thuế 2019 yêu cầu kê khai trung thực, đầy đủ. Việc che giấu doanh thu có thể bị xem là hành vi trốn thuế.
Trong trường hợp gây thiệt hại lớn, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 221 Bộ luật Hình sự, với mức phạt lên đến 20 năm tù, kèm theo các hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc tịch thu tài sản.
Các chuyên gia cảnh báo, lợi ích ngắn hạn từ việc “lách luật” không thể so sánh với rủi ro dài hạn. Khi bị phát hiện, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với truy thu thuế và xử phạt mà còn có nguy cơ sụp đổ về tài chính và uy tín.
Không chỉ vậy, việc tồn tại hai hệ thống sổ kế toán còn làm sai lệch dữ liệu quản trị, tạo kẽ hở cho gian lận nội bộ và khiến doanh nghiệp mất kiểm soát dòng tiền.
Từ vụ án tại Bảo Tín Minh Châu, giới chuyên môn nhận định đây là một trong những vụ việc điển hình cho thấy cơ quan chức năng đang siết chặt quản lý thuế và minh bạch tài chính, đặc biệt trong các lĩnh vực có rủi ro cao về tiền mặt.
ÁP
