Một bức họa cổ với hàng loạt ký hiệu lạ, địa danh xưa và chữ viết thuộc ba ngôn ngữ vừa được phát hiện khi trùng tu di tích triều Nguyễn ở Huế, khiến giới nghiên cứu đặt câu hỏi về mục đích và niên đại thực sự của công trình.
Trong quá trình trùng tu, vệ sinh bề mặt tường tại di tích Khâm Thiên Giám (Đại Nội Huế), đơn vị thi công đã phát hiện một bức họa cổ có bố cục như bản đồ, gây chú ý lớn trong giới nghiên cứu lịch sử – văn hóa. Bức họa được lộ ra khi lớp vôi, sơn cũ bong tróc, cho thấy các hình vẽ, ký hiệu và chữ viết có niên đại hàng trăm năm.
Theo ghi nhận ban đầu, bức họa thể hiện nhiều địa danh quen thuộc của vùng đất Huế xưa như An Cựu, Thanh Thủy, Lợi Nông… cùng các tuyến giao thông cổ. Đáng chú ý, trên cùng một bức tường xuất hiện song song chữ Hán, chữ Việt và chữ Pháp, cho thấy khả năng đây là bản đồ hoặc sơ đồ mang tính khoa học, hành chính, được sử dụng trong một giai đoạn lịch sử giao thoa giữa triều Nguyễn và thời kỳ Pháp thuộc.
Khâm Thiên Giám là cơ quan chuyên trách về thiên văn, lịch pháp, khí tượng dưới triều Nguyễn, được thành lập từ đầu thế kỷ XIX. Việc phát hiện bức họa cổ tại công trình này được đánh giá có giá trị đặc biệt, góp phần làm rõ hơn vai trò khoa học và quản lý không gian đô thị của triều đình phong kiến Việt Nam. Hiện Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã yêu cầu khoanh vùng, giữ nguyên hiện trạng, đồng thời mời các chuyên gia khảo cổ, mỹ thuật và Hán Nôm vào cuộc để nghiên cứu, xác định niên đại, nội dung cũng như giá trị lịch sử của bức họa.
Liên quan đến công tác bảo vệ di tích, theo quy định của pháp luật, mọi hành vi xâm hại, làm hư hỏng hoặc tự ý sửa chữa di tích lịch sử – văn hóa đều có thể bị xử phạt nghiêm khắc. Cụ thể, theo Nghị định 38/2021/NĐ-CP, hành vi làm hư hại di tích có thể bị phạt tiền lên đến 400 triệu đồng đối với tổ chức, kèm theo biện pháp buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu hoặc bồi thường thiệt hại. Trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng, cá nhân, tổ chức vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Việc phát hiện bức họa cổ tại Khâm Thiên Giám không chỉ mở ra thêm hướng nghiên cứu mới về di sản triều Nguyễn, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc bảo tồn, trùng tu di tích đúng quy trình, tránh nguy cơ làm mất đi những giá trị lịch sử vô giá còn ẩn giấu.
