'Chiếc đèn ông sao' đã đồng hành cùng nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam suốt 70 năm. Ít người biết rằng ca khúc nổi tiếng này được nhạc sĩ Phạm Tuyên sáng tác từ nỗi nhớ quê hương khi ông đang ở Trung Quốc.
Mỗi dịp Trung thu, giai điệu “Chiếc đèn ông sao” lại vang lên trong các chương trình dành cho thiếu nhi, những buổi rước đèn và sinh hoạt cộng đồng. Sau 70 năm kể từ khi ra đời, ca khúc vẫn là một trong những sáng tác quen thuộc với nhiều thế hệ. Người sáng tác bài hát này là nhạc sĩ Phạm Tuyên.
“Chiếc đèn ông sao” được nhạc sĩ Phạm Tuyên viết vào năm 1956, trong thời gian ông đang dạy học tại Nam Ninh (Trung Quốc). Dịp Trung thu năm đó, chứng kiến các sinh viên tại học xá rước đèn, ông nhớ quê hương da diết và sáng tác ca khúc để nguôi ngoai nỗi nhớ nhà.
Sau khi hoàn thành, nhạc sĩ Phạm Tuyên gửi tác phẩm về Đài Tiếng nói Việt Nam khoảng một tuần trước Trung thu năm 1956. Đến đêm rằm cùng năm, ca khúc lần đầu được giới thiệu tới đông đảo công chúng qua làn sóng phát thanh.
Người thể hiện “Chiếc đèn ông sao” khi ca khúc lần đầu đến với công chúng là Anh Tuấn, còn gọi là Tuấn Kỳ, một ca sĩ, biên tập viên trẻ của Đài Tiếng nói Việt Nam. Phần trình diễn có sự tham gia của tốp ca cùng tiếng đàn Mandolin.
Từ đó, ca khúc nhanh chóng lan tỏa trong đời sống. “Chiếc đèn ông sao” không cần những sân khấu lớn để đến với công chúng mà được truyền đi qua radio, các buổi sinh hoạt thiếu nhi, những đêm rước đèn. Giai điệu tiếp tục được các thế hệ hát lại và trở thành một phần quen thuộc trong không khí Trung thu.
Hành trình của ca khúc còn vượt ra ngoài Việt Nam. Trước năm 1976, Tiến sĩ âm nhạc Hans-Sanulig đã chỉ huy và dàn dựng “Chiếc đèn ông sao” cho trẻ em ở Đức hát. Tác phẩm được in trong sách với tên “VON DER STERNENLATERNE - Vietnamesishes Liede”, kèm hình minh họa các em thiếu nhi đội nón múa dưới trăng bên những cây cau và mái nhà tranh.
Đến năm 1976, trong chuyến thăm nước Đức, nhạc sĩ Phạm Tuyên có dịp gặp Tiến sĩ âm nhạc Hans-Sanulig. Tại đây, ông được nghe cuốn băng ghi lại “Chiếc đèn ông sao” bằng tiếng Đức. Theo lời kể của con gái ông, nhạc sĩ Phạm Tuyên cảm thấy rất hạnh phúc khi nghe bản thu này.
Năm 2026 đánh dấu 70 năm kể từ khi “Chiếc đèn ông sao” ra đời. Nhân dịp này, gia đình nhạc sĩ Phạm Tuyên dự định tổ chức một chương trình mừng sinh nhật ca khúc. Tuy nhiên, kế hoạch phải tạm thời gác lại vì nam nhạc sĩ đang điều trị tại bệnh viện.
“Đêm nhạc sẽ được rời sang ngày khác, hiện tại sức khoẻ của ông là quan trọng nhất. Ngày 12.9 vừa qua, gia đình đã kịp tổ chức một buổi gặp mặt dành cho các khán giả nhí và ông. Khi nghe các cháu hát, ông vui lắm”, chị Hồng Tuyến, con gái út của nhạc sĩ Phạm Tuyên, chia sẻ.
Trước đó, vào tháng 6.2026, gia đình nhạc sĩ Phạm Tuyên đã trao tặng Trung tâm Lưu trữ quốc gia III khối tài liệu gồm 636 bài hát viết tay của ông đã được số hóa. Những bản thảo giấy được chuyển thành các tệp kỹ thuật số PDF, trong đó có nhiều sáng tác nổi tiếng.
Bên cạnh “Chiếc đèn ông sao”, khối tài liệu còn có “Như có Bác trong ngày đại thắng”, “Chú voi con ở Bản Đôn”, “Trường chúng cháu là trường mầm non”, “Cô và mẹ”, “Cánh én tuổi thơ” và “Đêm pháo hoa”.
Theo chị Hồng Tuyến, cha mình là người cẩn thận khi sáng tác. Ông thường viết tên bài hát rồi tự vẽ hình trang trí trên bản thảo. Với “Chiếc đèn ông sao”, ông vẽ hình chiếc đèn ngay trên trang giấy; còn ở “Từ một ngã tư đường phố”, bản thảo có hình cột đèn giao thông.
Nhạc sĩ Phạm Tuyên sinh năm 1930, quê gốc ở Hải Dương cũ, nay là Hải Phòng. Ông có gia tài gần 700 ca khúc, trong đó nhiều tác phẩm được biết đến rộng rãi như “Như có Bác trong ngày đại thắng”, “Từ một ngã tư đường phố”, “Gửi nắng cho em”, “Con kênh ta đào” và “Thành phố mười mùa hoa”.
Ông từng giữ nhiều vị trí trong lĩnh vực âm nhạc và phát thanh, truyền hình như Trưởng ban Biên tập âm nhạc, Trưởng đoàn Ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam; Trưởng ban Văn nghệ Đài Truyền hình Việt Nam; Chủ tịch Hội Âm nhạc Hà Nội từ năm 1996 đến năm 2015. Ông cũng là Ủy viên Thường vụ Ban Chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam.
