Quyết định phong tỏa toàn diện giao thông hàng hải ra vào các cảng của Iran từ ngày 13/4 của quân đội Mỹ đã đẩy căng thẳng vùng Vịnh lên đỉnh điểm. Với tuyên bố sẵn sàng tiêu diệt mọi sự kháng cự, Washington đang đặt lộ trình vận tải dầu khí toàn cầu trước một biến số đầy nguy hiểm.
Theo BBC, Quân đội Mỹ xác nhận sẽ triển khai lệnh phong tỏa toàn bộ hoạt động giao thông đường biển tại các cảng thuộc chủ quyền Iran bắt đầu từ thứ Hai (13/4). Theo thông báo, các tàu di chuyển đến những khu vực khác ngoài Iran vẫn được phép đi qua eo biển Hormuz – tuyến đường vốn đã bị phía Tehran đóng cửa trước đó.
Hành động quân sự này được đưa ra sau khi tiến trình đàm phán kết thúc cuộc chiến (bắt đầu từ 28/2) đổ vỡ. Tổng thống Donald Trump cho biết nỗ lực thảo luận trực tiếp tại Pakistan đã thất bại. Nguyên nhân được phía Mỹ đưa ra là do Iran "không sẵn lòng từ bỏ tham vọng hạt nhân của mình".
Đáp trả lại cáo buộc này, Bộ Ngoại giao Iran đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ. Người phát ngôn cơ quan này khẳng định phía Mỹ đang đưa ra "những yêu sách quá đáng và những đòi hỏi bất hợp pháp", khiến lộ trình hòa bình cho khu vực bị đình trệ.
Trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Trump khẳng định Mỹ sẽ chặn mọi tàu cố gắng ra vào eo biển. Ông nhấn mạnh: "Tôi cũng đã chỉ thị Hải quân của chúng ta tìm kiếm và chặn bắt mọi tàu thuyền trong vùng biển quốc tế đã trả phí cho Iran. Không ai trả phí bất hợp pháp sẽ được an toàn trên biển cả".
Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời cảnh báo về các biện pháp vũ lực mạnh tay đối với những hành vi cản trở. Ông Trump tuyên bố trực diện: "Bất kỳ người Iran nào bắn vào chúng tôi, hoặc vào các tàu thuyền hòa bình, sẽ bị BỊ NỔ TUNG!".
Lệnh phong tỏa lần này được triển khai theo quy chuẩn luật tác chiến hải quân năm 2022. Mục tiêu là ngăn chặn triệt để tàu và máy bay của mọi quốc gia, dù là thù địch hay trung lập, tiếp cận các khu vực ven biển do quốc gia đối địch kiểm soát.
Theo Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (Centcom), lệnh thực thi bắt đầu từ 10:00 EDT ngày 13/4. Phạm vi áp dụng bao gồm toàn bộ các cảng của Iran trên Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman. Centcom cam kết sẽ thông báo chính thức cho các thủy thủ thương mại và không cản trở tàu đi cảng không thuộc Iran.
Về phía đồng minh, ông Trump cho biết nhiều quốc gia sẽ tham gia, trong đó NATO hỗ trợ rà phá thủy lôi. Mặc dù BBC đưa tin Anh không tham gia phong tỏa, nhưng Thủ tướng Keir Starmer xác nhận các hệ thống rà phá thủy lôi của London đã sẵn sàng tại khu vực.
Đại diện Chính phủ Anh nhấn mạnh eo biển Hormuz "không được phép thu phí". London đang phối hợp với Pháp và các đối tác để bảo vệ quyền tự do hàng hải. Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý Mỹ lo ngại việc phong tỏa quân sự có thể vi phạm luật quốc tế và thỏa thuận ngừng bắn.
Lý do Mỹ đẩy mạnh phong tỏa xuất phát từ việc Iran dùng eo biển Hormuz làm đòn bẩy kinh tế. Tehran đã thu phí cao đối với tàu qua lại, gây áp lực lên giá dầu. Ông Trump tuyên bố: "Chúng ta sẽ không để Iran kiếm tiền bằng cách bán dầu cho những người họ thích".
Nghị sĩ Mike Turner nhận định đây là biện pháp buộc các bên phải ngồi vào bàn đàm phán. Ngược lại, Thượng nghị sĩ Mark Warner hoài nghi về hiệu quả thực tế: "Tôi không hiểu làm thế nào việc phong tỏa eo biển lại có thể buộc Iran mở cửa eo biển”.
Về tác động thị trường, chuyên gia Lars Jensen cho rằng lệnh phong tỏa chỉ ảnh hưởng đến số ít tàu còn lại. Ông lưu ý: "Trước hết, rất ít tàu thuyền đi qua. Thậm chí còn ít hơn nữa những tàu trả tiền, và những tàu trả tiền thì đã phải chịu lệnh trừng phạt của Mỹ rồi".
Thống kê thực tế từ BBC Verify cho thấy lưu lượng tàu qua eo biển đã giảm sâu. Trước 28/2, trung bình có 138 tàu qua lại mỗi ngày. Tuy nhiên, từ khi có lệnh ngừng bắn ngày 7/4 đến nay, chỉ có 19 tàu được ghi nhận di chuyển qua khu vực nhạy cảm này.
Hiện tại, dù có điều kiện "sự an toàn khi đi qua", các tàu vẫn lo ngại rủi ro bị "nhắm mục tiêu và tiêu diệt". Phần lớn các hãng vận tải biển chọn phương án chờ đợi một thỏa thuận hòa bình bền vững trước khi nối lại hoạt động giao thương.
