Giá xăng dầu trong nước thấp hơn khu vực, Việt Nam đã làm gì giữa ‘bão giá’ toàn cầu?
Giữa bối cảnh xung đột Trung Đông đẩy giá dầu thế giới vượt ngưỡng 100 USD/thùng, Việt Nam đã thực hiện một chiến dịch bình ổn 'đa tầng' chưa từng có. Bằng việc kết hợp tổng lực từ quỹ bình ổn đến miễn giảm hàng loạt sắc thuế, thị trường năng lượng trong nước vẫn giữ vững thế chủ động.
Đối mặt với những thách thức từ sự biến động toàn cầu, Việt Nam đã xác lập vị thế chủ động ngay từ những ngày đầu. Ngày 3/9/2025, Nghị quyết 70-NQ/TW được Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành đã khẳng định tầm nhìn chiến lược. Văn bản này nhấn mạnh việc bảo đảm an ninh năng lượng là nền tảng cốt yếu, đòi hỏi năng lượng phải đi trước một bước.
Khi áp lực cung ứng gia tăng vào quý I/2026, Bộ Chính trị đã kịp thời ra Kết luận 14-KL/TW vào ngày 20/3. Yêu cầu trọng tâm được đặt ra là bảo đảm nguồn xăng dầu trong mọi hoàn cảnh, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng. Đây là kim chỉ nam cho các hành động điều hành quyết liệt sau đó.
Chính phủ và Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ban hành hàng loạt văn bản quan trọng nhằm kiểm soát tình hình. Điển hình là Nghị quyết 36/NQ-CP cho phép Petrovietnam linh hoạt hơn trong xuất nhập khẩu dầu thô. Tiếp đó, Nghị quyết 55/NQ-CP đã hoàn thiện cơ chế giá, bám sát diễn biến thị trường để tránh các cú sốc cung ứng.
Để tăng cường tính phối hợp, Quyết định 385/QĐ-TTg ngày 4/3/2026 đã thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng. Đồng thời, Công điện 22/CĐ-TTg nhấn mạnh mục tiêu xuyên suốt là giữ vững dòng chảy năng lượng. Một dự án mang tính dài hạn cũng được thúc đẩy là xây dựng Trung tâm Lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Dung Quất.
Trong vòng một tháng, liên bộ Công Thương - Tài chính đã kích hoạt Quỹ bình ổn giá tới 9 lần, chi ra khoảng 5.300 tỷ đồng. Đặc biệt, theo Quyết định 483 ký ngày 27/3, ngân sách Nhà nước lần đầu tiên tạm ứng trực tiếp 8.000 tỷ đồng vào quỹ này. Đây là bước đi lịch sử nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước áp lực giá.
Chính phủ đã áp dụng công cụ tài khóa mạnh mẽ khi đưa nhiều sắc thuế về mức 0%. Cụ thể, thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu (trừ ethanol) và nhiên liệu bay đều được miễn giảm hoàn toàn. Thuế tiêu thụ đặc biệt cũng giảm từ mức 8-10% xuống 0%, đi kèm chính sách miễn khai thuế giá trị gia tăng.
Từ ngày 6/3, liên bộ được phép điều chỉnh giá ngay khi giá cơ sở tăng trên 7%, phá bỏ chu kỳ 7 ngày truyền thống. Đến ngày 19/3, tính linh hoạt được đẩy lên cao nhất khi giá có thể thay đổi trong vòng một ngày nếu biến động vượt 15%. Cơ chế này giúp thị trường phản ứng tức thời, ngăn chặn việc tích lũy sốc giá.
Nhờ các biện pháp thuế, giá xăng E5 RON92 vào ngày 26/3 đã giảm xuống 23.326 đồng/lít, thấp hơn 22,5% so với mức đỉnh ngày 24/3. Nếu không có các công cụ điều tiết, giá xăng E5 có thể đã chạm mức 30.180 đồng/lít. Trong khi đó, dầu hỏa có nguy cơ lên tới gần 39.000 đồng/lít nếu để thị trường tự trôi.
TS Nguyễn Quốc Việt đánh giá sự chủ động này không chỉ ổn định mặt bằng giá mà còn củng cố niềm tin kinh doanh. Đồng quan điểm, TS Lê Quốc Phương nhận định Bộ Công Thương đã phản ứng rất nhanh trước xung đột Trung Đông.
Ông Phương nhấn mạnh: “Thời gian tới, cần tiếp tục theo dõi sát biến động quốc tế, nâng cao năng lực dự trữ quốc gia để chủ động hơn trong vấn đề nguồn cung xăng dầu”.
Thống kê từ seasia.stats cho thấy mức tăng giá xăng dầu tại Việt Nam hiện nằm ở nhóm trung bình - thấp trong khu vực. Sự phối hợp giữa quỹ bình ổn, chính sách thuế và cơ chế điều hành linh hoạt đã tạo ra một mô hình cân bằng. Điều này vừa bảo vệ người dân, vừa đảm bảo ổn định vĩ mô mà không gây gánh nặng ngân sách dài hạn.
