Giá xăng dầu biến động sau tín hiệu đàm phán Mỹ - Iran: Cơn ác mộng giá cao bao giờ chấm dứt?
Dù Mỹ và Iran phát tín hiệu tích cực về đàm phán, giới chuyên gia cảnh báo giá năng lượng khó quay về mức cũ. Những nút thắt logistics, sản xuất và hạ tầng có thể kéo dài tác động trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Các tín hiệu ngoại giao giữa Mỹ và Iran đang dần rõ nét, nhưng triển vọng hạ nhiệt giá xăng dầu toàn cầu vẫn chưa chắc chắn. Theo nội dung nguồn từ Pakistan tiết lộ với tờ New York Post, ngay cả khi đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột, thị trường vẫn phải đối mặt với hàng loạt hệ lụy kéo dài.
Ngày 21/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran vô thời hạn, chờ đề xuất chính thức từ Tehran. Chỉ một ngày sau, ông cùng các nguồn tin tiết lộ khả năng xuất hiện “tin tốt” từ vòng đàm phán tiếp theo. Những động thái này cho thấy hai bên vẫn theo đuổi giải pháp ngoại giao.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là khi nào giá xăng dầu có thể trở lại mức trước xung đột. Ông Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng tại RSM US, nhận định thẳng thắn: “Đừng kỳ vọng giá sẽ quay trở lại mức trước khi chiến sự nổ ra”.
Một trong những trở ngại lớn nhất nằm ở hệ thống logistics. Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu có thể được mở lại trong bất kỳ thỏa thuận nào. Nhưng việc tái thông tuyến này chỉ là bước đầu.
Sau nhiều tuần gián đoạn, khu vực vùng Vịnh đang đối mặt tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng. Khoảng 750 tàu thương mại vẫn mắc kẹt, trong đó có hơn 100 tàu chở dầu với khối lượng hàng trăm triệu thùng. Việc ưu tiên hiện tại không phải đưa tàu mới vào mà là giải phóng lượng tàu tồn đọng và đảm bảo an toàn cho thủy thủ.
Ngay cả khi dòng chảy vận tải được nối lại, hệ thống cảng vẫn khó xử lý lượng hàng dồn ứ. Nhiều cơ sở đã bị hư hại, trong khi phần còn lại phải hoạt động vượt công suất. Theo ước tính, cần khoảng ba tháng để hoạt động vận chuyển trở lại bình thường.
Bên cạnh logistics, sản xuất dầu khí cũng là bài toán phức tạp. Trong thời gian chiến sự, nhiều quốc gia Trung Đông buộc phải đóng cửa giếng dầu, khiến sản lượng giảm mạnh. Tuy nhiên, việc khôi phục không thể diễn ra ngay lập tức.
Các giếng dầu không thể bật lại đơn giản như công tắc. Việc dừng khai thác làm thay đổi áp suất trong lòng mỏ, đòi hỏi quá trình cân bằng kỹ thuật phức tạp. Nếu vận hành sai, cấu trúc mỏ có thể bị tổn hại nghiêm trọng.
Ngoài ra, hệ thống khai thác tại Trung Đông có tính liên kết cao, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều đơn vị và quốc gia. Một số giếng có thể hoạt động trở lại trong vài tuần, nhưng để khôi phục toàn bộ hệ thống có thể mất nhiều tháng.
Hạ tầng năng lượng cũng chịu thiệt hại đáng kể. Hàng loạt nhà máy lọc dầu, kho dự trữ và mỏ khí tại ít nhất 9 quốc gia đã bị tấn công. Điều này tạo ra các “điểm nghẽn” không chỉ trong ngắn hạn mà còn kéo dài nhiều năm.
Tại Qatar, tổ hợp LNG Ras Laffan – nguồn cung quan trọng cho nhiều khu vực – đã bị phá hủy một phần công suất. Dù một số khu vực có thể khởi động lại sớm, nhưng phần bị hư hại nặng sẽ cần nhiều năm để sửa chữa hoàn toàn.
Ở lĩnh vực lọc dầu, một nhà máy tại Arab Saudi hiện vẫn hoạt động dưới công suất sau khi bị không kích. Thời gian phục hồi hoàn toàn có thể kéo dài tới một năm, khiến khả năng chế biến dầu tiếp tục bị hạn chế.
Yếu tố địa chính trị cũng đóng vai trò quyết định. Theo bà Helima Croft từ RBC Capital Market, “Các chi tiết của thỏa thuận sẽ mang tính quyết định”. Nếu vấn đề kiểm soát tại eo biển Hormuz chưa được giải quyết triệt để, các hãng vận tải và bảo hiểm có thể chưa quay lại.
Điều này đồng nghĩa chi phí vận chuyển và bảo hiểm vẫn ở mức cao, tiếp tục đẩy giá năng lượng lên. Ngay cả trong kịch bản tích cực, thị trường cũng phải đối mặt với một mặt bằng giá mới.
Ngân hàng UBS dự báo giá dầu có thể ổn định quanh 80 USD/thùng trong kịch bản tốt nhất, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 60 USD trước xung đột. Đây được xem là “bình thường mới” của thị trường năng lượng.
Hệ quả không chỉ dừng ở dầu khí. Khi chi phí năng lượng tăng, áp lực sẽ lan sang sản xuất, vận tải và tiêu dùng. Giá hàng hóa nói chung vì thế cũng khó quay lại mức cũ.
Tổng thể, dù triển vọng hòa bình đang mở ra, thị trường năng lượng toàn cầu vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản. Những tác động từ chiến sự không dễ xóa bỏ trong ngắn hạn, khiến kỳ vọng giá cả “trở lại bình thường” trở nên xa vời.
