Những đoạn phim chỉ kéo dài vài chục giây, nội dung liên tục thay đổi và luôn xuất hiện tình tiết bất ngờ đang trở thành hình thức giải trí quen thuộc của nhiều người. Ban đầu chỉ định xem một chút trước khi ngủ, không ít người sau đó nhận ra mình đã dành hàng giờ trước màn hình.
Huy, 29 tuổi, thường chỉ lấy điện thoại sau khi con trai đã ngủ. Trước khi mở màn hình, anh luôn tự nhủ sẽ xem vài phút rồi đi ngủ.
Các video ngắn được tạo bằng AI nhanh chóng cuốn Huy vào những câu chuyện có tiết tấu dồn dập, nhân vật thay đổi liên tục và nhiều tình huống phi lý khiến anh bật cười. Dù nhận ra nhiều nội dung có mô-típ tương tự, anh vẫn tiếp tục vuốt sang video kế tiếp.
Từ khoảng 20 phút ban đầu, thời gian xem của Huy dần kéo dài hơn hai tiếng mỗi tối. Có hôm, khi nhận ra đồng hồ đã gần 2h sáng, anh vẫn tiếp tục với suy nghĩ “xem hết đoạn này rồi ngủ”.
Hệ quả xuất hiện rõ vào ngày hôm sau. Huy thường xuyên cảm thấy uể oải, đau đầu và khó duy trì sự tập trung trong công việc. Những cuộc họp kéo dài trở nên khó chịu, trong khi việc đọc một tài liệu vài trang cũng khiến anh nhanh chóng mất kiên nhẫn.
Thói quen này còn ảnh hưởng đến sinh hoạt gia đình. Huy dễ cáu gắt khi con trò chuyện, nhưng sau đó lại tiếp tục tìm đến điện thoại. Điều khiến anh lo lắng không nằm ở một bộ phim cụ thể mà là cảm giác ngày càng khó ngồi yên với những công việc đòi hỏi tập trung trong thời gian dài.
Nhiều người dành nhiều giờ để xem phim ngắn AI.
Điện thoại dần chiếm chỗ của những cuốn sách
Lan, 24 tuổi, từng duy trì thói quen đọc sách trước khi đi ngủ. Khoảng nửa năm trở lại đây, những cuốn sách vẫn nằm nguyên trên bàn, trong khi chiếc điện thoại trở thành vật gần như luôn ở bên cô.
Lan bắt đầu xem phim ngắn AI vì tò mò trước những câu chuyện lạ và cách xây dựng tình huống khác thường. Mỗi video chỉ mất vài chục giây, nhưng nội dung kế tiếp lập tức xuất hiện, khiến cô có thể xem hết video này đến video khác mà không nhận ra thời gian đã trôi qua.
Dần dần, Lan nhận thấy sự kiên nhẫn của mình thay đổi. Những bài viết dài thường bị cô bỏ giữa chừng. Khi đồng nghiệp trình bày một vấn đề mất nhiều thời gian, cô liên tục nhìn đồng hồ. Ngay cả trong những bữa cơm gia đình, điện thoại vẫn được đặt ngay bên cạnh để tiện tranh thủ xem.
Mẹ Lan nhiều lần phàn nàn rằng con gái vẫn ngồi đó nhưng tâm trí dường như luôn ở trên màn hình.
Ban đầu, Lan cho rằng đây đơn giản chỉ là một cách giải trí. Chỉ đến khi nhận ra mình thường xuyên ngủ chưa đủ sáu tiếng, kèm cảm giác mệt mỏi, đau đầu và khó chịu mỗi khi phải rời điện thoại, cô mới bắt đầu xem đây là một vấn đề cần điều chỉnh.
Chưa được xem là một dạng “nghiện” chính thức
Theo Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, một số người có thể xuất hiện tình trạng lệ thuộc về mặt tâm lý vào phim ngắn AI. Biểu hiện đáng chú ý là khó tự kiểm soát thời lượng sử dụng, liên tục tìm kiếm nội dung mới và vẫn tiếp tục xem dù nhận thấy thói quen này đã ảnh hưởng đến cuộc sống.
Tuy nhiên, hiện DSM-5 và ICD-11 chưa chính thức công nhận việc lạm dụng phim ngắn AI hay video ngắn nói chung là một rối loạn nghiện riêng biệt.
Điều cần quan tâm vì thế không đơn thuần là một người xem bao nhiêu video mỗi ngày, mà là việc sử dụng đó đang tác động thế nào đến cuộc sống.
Nếu thời gian dành cho màn hình ngày càng tăng, giấc ngủ bị đảo lộn, hiệu quả học tập và công việc suy giảm hoặc các mối quan hệ bị ảnh hưởng, thói quen giải trí này cần được nhìn nhận nghiêm túc hơn.
Phim AI ngắn nhưng gây sốt.
Khi vài chục giây liên tục nối thành vài giờ
Điểm đặc trưng của video ngắn là tốc độ. Hình ảnh, âm thanh và tình tiết được thay đổi liên tục, trong khi chỉ một thao tác vuốt đã đưa người xem đến nội dung hoàn toàn mới.
Nhịp tiêu thụ nhanh này có thể khiến người dùng quen với việc liên tục được kích thích bởi những nội dung mới. Khi chuyển sang các hoạt động đòi hỏi duy trì sự chú ý lâu hơn như đọc sách, nghiên cứu tài liệu hoặc giải quyết một công việc phức tạp, một số người có thể cảm thấy khó kiên nhẫn hơn.
Tuy vậy, chuyên gia lưu ý không nên suy diễn rằng phim ngắn khiến “não chậm lại” hay làm suy giảm trí thông minh. Những nghiên cứu về việc sử dụng video ngắn ở mức có vấn đề chủ yếu mới ghi nhận mối liên hệ với khả năng duy trì sự chú ý và kiểm soát hành vi, chưa đủ để khẳng định video ngắn trực tiếp gây ra những thay đổi này ở từng cá nhân.
Trong số những hệ quả dễ nhận thấy nhất là việc giấc ngủ bị ảnh hưởng.
Nhiều người biết đã đến giờ nghỉ nhưng vẫn tiếp tục vì muốn xem thêm một video. Do nội dung mới xuất hiện gần như ngay lập tức, ranh giới giữa “xem thêm một chút” và dành thêm một, hai giờ cho màn hình trở nên rất mong manh.
Việc thường xuyên kéo dài thời gian sử dụng điện thoại vào ban đêm khiến thời lượng ngủ bị rút ngắn. Hôm sau, người dùng có thể mệt mỏi, đau đầu, khó tập trung hoặc dễ cáu gắt. Nếu kéo dài, những ảnh hưởng này có thể lan sang công việc, học tập và đời sống gia đình.
Khi điện thoại trở thành cách lấp đầy khoảng trống
Không phải ai xem video ngắn nhiều cũng gặp vấn đề. Tuy nhiên, một dấu hiệu đáng lưu ý là cảm giác bồn chồn hoặc khó chịu khi không có điện thoại bên cạnh, liên tục nghĩ đến việc mở màn hình hoặc sử dụng video như một cách để né tránh buồn chán và căng thẳng.
Khi đó, việc xem không còn đơn thuần là giải trí. Điện thoại có thể trở thành một phương tiện giúp người dùng tạm quên cảm xúc khó chịu, nhưng không giải quyết được nguyên nhân phía sau.
Thói quen này cũng có thể âm thầm lấy đi thời gian dành cho những hoạt động khác. Một người vẫn ngồi ăn cùng gia đình nhưng liên tục nhìn màn hình; thời gian vận động, đọc sách, nghỉ ngơi hoặc trò chuyện trực tiếp cũng bị thu hẹp.
Không nhất thiết phải bỏ điện thoại hoàn toàn
Theo Thạc sĩ Phạm Quỳnh Trang, việc thay đổi không nhất thiết bắt đầu bằng cách cắt bỏ hoàn toàn điện thoại hay mạng xã hội. Điều quan trọng hơn là tạo ra những khoảng thời gian mà màn hình không còn nằm trong tầm với.
Người dùng có thể tắt các thông báo không cần thiết, đưa ứng dụng video ra khỏi vị trí dễ nhìn trên màn hình điện thoại hoặc để thiết bị cách xa bàn làm việc. Đặc biệt, nên hạn chế sử dụng điện thoại ngay trước khi đi ngủ.
Việc quy định một khung giờ cụ thể cho hoạt động giải trí cũng giúp người dùng nhận biết mình đã sử dụng thiết bị trong bao lâu, thay vì để việc lướt video kéo dài theo thói quen.
Khi có nhu cầu cầm điện thoại, có thể chuyển sang một hoạt động khác như đi bộ, làm việc nhà, đọc vài trang sách hoặc trò chuyện với người thân. Những thay đổi nhỏ nhưng được duy trì đều đặn có thể giúp hình thành lại khả năng tập trung vào những hoạt động có nhịp độ chậm hơn.
Nếu đã nhiều lần cố gắng giảm thời gian xem nhưng vẫn không thể kiểm soát, hoặc việc sử dụng điện thoại gây ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ, công việc, tâm trạng và các mối quan hệ, người dùng nên tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa tâm thần để được đánh giá và hỗ trợ phù hợp.
