Giá dầu tăng vọt, diesel khan hiếm: Cơn ác mộng năng lượng có thể kéo dài đến năm 2028, giá xăng thì sao?
Xung đột tại Trung Đông, gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz và năng lực lọc dầu suy giảm đang làm gia tăng sức ép lên thị trường năng lượng. Dù nguồn cung dầu thô được kỳ vọng phục hồi trong năm 2027, giới giao dịch vẫn lo ngại giá dầu duy trì ở mức cao trong nhiều năm, trong khi dầu diesel đối mặt nguy cơ thiếu hụt kéo dài.
Theo Reuters, thị trường dầu mỏ toàn cầu đang phát đi tín hiệu thận trọng trước những bất ổn địa chính trị chưa có dấu hiệu sớm được giải quyết. Sau 8 tháng xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran, lượng dầu dự trữ từng giúp thị trường giảm nhẹ tác động ban đầu của cú sốc năng lượng đang dần suy giảm.
Trong khi đó, hoạt động xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz vẫn chưa phục hồi đáng kể. Năng lực lọc dầu bị ảnh hưởng, còn triển vọng ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột ngày càng khó khăn. Những yếu tố này làm dấy lên lo ngại tình trạng căng thẳng nguồn cung có thể kéo dài hơn dự kiến.
Diễn biến trên thị trường hợp đồng tương lai cho thấy giới đầu tư đang tính đến kịch bản giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài.
Giá dầu Brent giao kỳ hạn tháng 12/2027 đã tăng hơn 13% kể từ đầu tháng 9, lên khoảng 86 USD/thùng, mức cao kỷ lục của hợp đồng này. Trong khi đó, hợp đồng giao tháng 12/2026 cũng tăng khoảng 12%.
Đường cong giá dầu kỳ hạn không đồng nghĩa với dự báo chắc chắn về mức giá trong tương lai. Tuy nhiên, diễn biến này phản ánh việc các nhà máy lọc dầu, hãng hàng không, doanh nghiệp giao dịch hàng hóa và quỹ đầu tư sẵn sàng chấp nhận mức giá cao hơn để phòng ngừa rủi ro trong những tháng, thậm chí nhiều năm tới.
Đáng chú ý, tâm lý thận trọng của thị trường đang trái ngược với dự báo nguồn cung dầu toàn cầu có thể tăng đáng kể trong năm 2027.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nguồn cung dầu toàn cầu được dự báo tăng từ 100,7 triệu thùng/ngày trong năm 2026 lên 108,3 triệu thùng/ngày vào năm 2027, trong bối cảnh xuất khẩu từ Trung Đông có thể phục hồi.
Nhu cầu dầu cũng được dự báo tăng từ 102,4 triệu thùng/ngày lên 104,4 triệu thùng/ngày trong cùng giai đoạn, dù vẫn thấp hơn mức tiêu thụ năm 2025. Phần tăng trưởng này được cho là tập trung nhiều hơn vào nguyên liệu phục vụ ngành hóa dầu thay vì các nhiên liệu vận tải như diesel.
Nếu các dự báo thành hiện thực, thị trường có thể xuất hiện tình trạng dư cung đáng kể trong năm 2027, qua đó tạo áp lực giảm giá. Tuy nhiên, mức tăng của các hợp đồng kỳ hạn dài cho thấy giới giao dịch chưa hoàn toàn tin tưởng nguồn cung sẽ phục hồi đúng tiến độ hoặc đủ bù đắp những tổn thất tích lũy sau nhiều tháng xung đột.
Căng thẳng giữa Washington và Tehran, đặc biệt liên quan đến quyền kiểm soát eo biển Hormuz, tiếp tục là một trong những yếu tố then chốt chi phối triển vọng thị trường dầu mỏ.
Rủi ro an ninh cũng lan rộng ra ngoài khu vực Vịnh Ba Tư. Lực lượng Houthi tại Yemen, được Iran hậu thuẫn, gia tăng các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào Saudi Arabia. Trong số các mục tiêu được đề cập có trụ sở của tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco tại Dhahran.
Những diễn biến này làm gia tăng nguy cơ đối với hoạt động vận chuyển dầu và các tuyến cung ứng năng lượng trong khu vực.
Dầu diesel chịu sức ép lớn, nguy cơ thiếu hụt kéo dài đến năm 2027
Không chỉ dầu thô, thị trường diesel cũng đang chịu áp lực nghiêm trọng. Đây là loại nhiên liệu quan trọng đối với vận tải hàng hóa, nông nghiệp, sản xuất công nghiệp và nhiều hoạt động kinh tế thiết yếu.
Giữa tháng 9, giá dầu diesel kỳ hạn chuẩn châu Âu tăng lên mức kỷ lục 1.480 USD/tấn, tương đương khoảng 210 USD/thùng. Nguồn cung gián đoạn từ Trung Đông và Nga là những yếu tố khiến thị trường trở nên khan hiếm.
Cuộc xung đột Nga - Ukraine tiếp tục làm trầm trọng thêm tình hình. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine gây thiệt hại cho một số nhà máy lọc dầu tại Nga, trong khi Moscow từng áp dụng lệnh cấm xuất khẩu diesel trong năm nay, càng hạn chế nguồn cung cho thị trường quốc tế.
Gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đạt được thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc nối lại một phần hoạt động xuất khẩu diesel của Nga, đồng thời đề cập một thỏa thuận ngừng bắn liên quan đến năng lượng giữa Nga và Ukraine.
Tuy nhiên, lượng hàng bổ sung được đề cập chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ so với nhu cầu toàn cầu, tương đương khoảng 12 giờ tiêu thụ diesel trên toàn thế giới. Vì vậy, giới giao dịch vẫn tập trung vào vấn đề lớn hơn là sự suy giảm năng lực lọc dầu trên diện rộng, thay vì kỳ vọng nguồn cung sẽ nhanh chóng được cải thiện nhờ lượng xuất khẩu bổ sung này.
Giá dầu diesel giao kỳ hạn tháng 12/2027 đã vượt 1.000 USD/tấn, tăng mạnh so với mức khoảng 644 USD trước khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát.
Giá nhiên liệu cao có thể đẩy chi phí sinh hoạt tăng
Trong báo cáo thị trường dầu tháng 10, IEA cảnh báo tình trạng khan hiếm diesel có thể tiếp diễn đến năm 2027.
Theo cơ quan này, lượng diesel xuất khẩu trên toàn cầu trong tháng 9 giảm 700.000 thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước. Sự sụt giảm khiến các kho dự trữ bị rút ròng trái mùa, ngay trước giai đoạn các nhà máy lọc dầu bảo dưỡng vào mùa thu và nhu cầu nhiên liệu tăng cao trong mùa đông.
IEA cũng cho biết giá diesel bán buôn tại Singapore đã vượt 200 USD/thùng vào giữa tháng 9. Tại châu Âu và Mỹ, giá được ghi nhận ở mức cao kỷ lục, khoảng 220 USD/thùng. Giá bán lẻ diesel cũng tăng lên mức chưa từng thấy tại nhiều nền kinh tế lớn.
Cơ quan này cảnh báo chi phí diesel giao đến những thị trường nhập khẩu quan trọng như châu Âu, châu Phi và Mỹ Latin có thể tiếp tục tăng trong những tuần tiếp theo nếu tình trạng căng thẳng vận chuyển không được cải thiện.
Tác động của giá diesel không chỉ giới hạn trong lĩnh vực năng lượng. Khi chi phí nhiên liệu tăng, doanh nghiệp vận tải phải trả nhiều tiền hơn để chuyên chở hàng hóa; nông dân và nhà sản xuất cũng đối mặt với chi phí vận hành máy móc, thu hoạch và chế biến cao hơn.
Những khoản chi phí phát sinh này có thể được chuyển vào giá hàng hóa và dịch vụ, khiến áp lực lạm phát gia tăng. Do đó, ngay cả khi giá dầu thô dần ổn định, người tiêu dùng vẫn có nguy cơ phải chịu mặt bằng giá cao hơn do tác động dây chuyền từ thị trường diesel.
Triển vọng giá dầu trong những năm tới vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến xung đột, khả năng khôi phục hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz và tốc độ phục hồi của các nhà máy lọc dầu. Trong bối cảnh đó, nguy cơ thiếu diesel và chi phí năng lượng đắt đỏ tiếp tục là những rủi ro đáng chú ý đối với kinh tế toàn cầu.
Trong khi đó, tại Việt Nam Bộ Công Thương cho biết thị trường năng lượng trong những tháng cuối năm 2026 và năm 2027 tiếp tục chịu ảnh hưởng của tình hình địa chính trị, xung đột Trung Đông, chi phí vận tải và bảo hiểm, cũng như nguy cơ gián đoạn các tuyến cung ứng quốc tế. Cơ quan này đồng thời nhận định nguồn cung nhiên liệu trong nước về cơ bản được bảo đảm, chưa xuất hiện nguy cơ thiếu hụt mang tính hệ thống tại thời điểm báo cáo.
