Cục trưởng Cục Điện ảnh lên tiếng sau loạt tranh cãi của công chúng về phim Hoàng hậu cuối cùng
Trước những ý kiến xoay quanh tính chính xác lịch sử của phim Hoàng hậu cuối cùng, Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường cho rằng việc phản biện cần dựa trên toàn bộ tác phẩm, căn cứ pháp luật và tiêu chí chuyên môn, thay vì những hình ảnh hoặc thông tin riêng lẻ.
Bộ phim Hoàng hậu cuối cùng có sự góp mặt của Tăng Thanh Hà, Ma Ran Đô, Trâm Anh cùng nhiều diễn viên khác, dự kiến ra rạp từ ngày 5/3/2027. Dù chưa chính thức hoàn thiện và công chiếu, tác phẩm đã trở thành tâm điểm tranh luận trong những ngày qua khi xuất hiện các ý kiến cho rằng phim có những chi tiết không phù hợp với lịch sử.
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, ông Đặng Trần Cường, Cục trưởng Cục Điện ảnh, đã đưa ra quan điểm về cách công chúng và truyền thông tiếp cận những tranh cãi liên quan đến bộ phim.
Không nên đánh giá toàn bộ phim từ những thông tin riêng lẻ
Theo ông Đặng Trần Cường, những cuộc thảo luận xung quanh Hoàng hậu cuối cùng cho thấy lịch sử, văn hóa và điện ảnh Việt Nam đang nhận được sự quan tâm lớn từ xã hội. Việc khán giả dành nhiều kỳ vọng cho các tác phẩm trong nước là tín hiệu tích cực đối với ngành điện ảnh.
Tuy nhiên, lãnh đạo Cục Điện ảnh nhận thấy đã xuất hiện những nhận định về nội dung, độ chính xác lịch sử và chất lượng của bộ phim trong khi tác phẩm chưa hoàn thành, chưa được khán giả tiếp cận đầy đủ và chưa trải qua quy trình thẩm định theo Luật Điện ảnh.
"Song cũng cần nhìn nhận đã xuất hiện một số ý kiến đi đến kết luận về nội dung, mức độ chính xác lịch sử, thậm chí giá trị của bộ phim khi tác phẩm chưa hoàn thành, chưa được công chúng tiếp cận đầy đủ và cũng chưa được hội đồng thẩm định xem xét theo quy định của Luật Điện ảnh", ông Đặng Trần Cường nói.
Theo ông, các hình ảnh được công bố hoặc nội dung sử dụng trong hoạt động quảng bá chỉ thể hiện một phần rất nhỏ của bộ phim. Những tư liệu này không đủ cơ sở để thay thế cho quá trình xem xét, đánh giá toàn bộ tác phẩm.
Cục trưởng Cục Điện ảnh cho rằng trong một xã hội cởi mở, việc công chúng trao đổi và phản biện về tác phẩm nghệ thuật là bình thường, thậm chí cần được khuyến khích. Tuy nhiên, phản biện chỉ thực sự có giá trị khi người đưa ra ý kiến đã tiếp cận đầy đủ tác phẩm, có căn cứ cụ thể và giữ thái độ xây dựng.
Việc vội vàng quy kết hoặc kêu gọi phản đối một bộ phim khi chưa xem đầy đủ có thể dẫn đến những đánh giá thiếu khách quan, làm sai lệch bản chất của tác phẩm. Điều này cũng có nguy cơ ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của nhà sản xuất và hạn chế quyền tiếp cận thông tin đầy đủ của khán giả.
Lo ngại nhà sản xuất né tránh đề tài lịch sử
Đề cập đến những tác động lâu dài đối với điện ảnh Việt Nam, ông Đặng Trần Cường cho rằng các tranh luận diễn ra quá sớm có thể tạo ra những tiền lệ không tích cực, không chỉ đối với Hoàng hậu cuối cùng mà còn với các dự án điện ảnh khai thác đề tài lịch sử, văn hóa trong tương lai.
Trong môi trường truyền thông số, một hình ảnh hoặc thông tin chưa được kiểm chứng có thể được chia sẻ với tốc độ rất nhanh. Từ đó, dư luận dễ hình thành những đánh giá hoặc kết luận trước khi có đầy đủ dữ liệu.
Khi hiệu ứng truyền miệng lan rộng, uy tín của tác phẩm, nhà sản xuất, đơn vị phát hành và những người tham gia sáng tạo có thể bị ảnh hưởng trực tiếp.
"Nếu xu hướng này thành phổ biến, các nhà làm phim sẽ e ngại khi lựa chọn đề tài lịch sử hoặc những nhân vật có thật", Cục trưởng Cục Điện ảnh nhận định.
Theo ông, tâm lý dè dặt của giới làm phim có thể khiến những đề tài lịch sử, văn hóa vốn đòi hỏi nhiều công sức nghiên cứu ngày càng ít được lựa chọn. Điều này sẽ gây bất lợi cho quá trình đa dạng hóa nội dung và phát triển bản sắc của điện ảnh Việt Nam.
Nhà làm phim cũng phải có trách nhiệm với lịch sử và công chúng
Ở chiều ngược lại, ông Đặng Trần Cường cho rằng những phản ứng từ xã hội cũng là lời nhắc nhở cần thiết đối với các nhà sản xuất điện ảnh.
Khi khai thác nhân vật có thật, sự kiện lịch sử hoặc bối cảnh gắn với văn hóa dân tộc, ê-kíp sản xuất cần nghiên cứu tài liệu một cách nghiêm túc. Trong những trường hợp cần thiết, nhà làm phim nên tham khảo ý kiến của các chuyên gia và cân nhắc cẩn trọng phương thức thể hiện.
Việc sáng tạo nghệ thuật cần được bảo đảm, nhưng không thể tách rời trách nhiệm tôn trọng lịch sử, văn hóa và tình cảm của công chúng. Đây là yêu cầu quan trọng đối với những tác phẩm lựa chọn các đề tài có ảnh hưởng lớn trong đời sống xã hội.
Quan điểm của Cục Điện ảnh là mỗi bộ phim phải được xem xét dựa trên toàn bộ nội dung và thực hiện đúng quy trình thẩm định được quy định trong Luật Điện ảnh. Kết quả đánh giá cần dựa trên quy định pháp luật và tiêu chí chuyên môn, không thể được quyết định bởi các thông tin rời rạc hoặc áp lực từ dư luận.
Các hoạt động trao đổi và phản biện xã hội cũng cần được thực hiện trên tinh thần có căn cứ, xây dựng, tôn trọng pháp luật và quyền sáng tạo của nghệ sĩ. Theo lãnh đạo Cục Điện ảnh, đây là nền tảng để hình thành một môi trường điện ảnh văn minh, chuyên nghiệp và phát triển lâu dài.
Cục Điện ảnh kêu gọi xây dựng văn hóa đối thoại tích cực
Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa, điện ảnh được xác định là một trong những lĩnh vực mũi nhọn. Để ngành điện ảnh phát triển, bên cạnh đội ngũ làm nghề có năng lực và hệ thống chính sách phù hợp, Việt Nam còn cần một môi trường sáng tạo lành mạnh.
Trong môi trường đó, quyền sáng tạo phải được tôn trọng, các giá trị lịch sử và văn hóa cần được bảo vệ, đồng thời mỗi chủ thể phải có trách nhiệm với hành động và phát ngôn của mình. Mọi tác phẩm cũng cần được tiếp cận, xem xét một cách khách quan và công bằng.
"Tôi cho rằng trong bối cảnh hiện nay, sự bình tĩnh và cẩn trọng khi tiếp cận, đánh giá một tác phẩm điện ảnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng", ông Đặng Trần Cường nêu quan điểm.
Theo Cục trưởng Cục Điện ảnh, một nhận định thiếu căn cứ có thể tạo ra phản ứng dây chuyền, tác động đến uy tín của tác phẩm, nhà làm phim và đơn vị phát hành. Xa hơn, những tranh cãi thiếu kiểm chứng còn có thể ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư cũng như môi trường sáng tạo chung.
"Mong rằng công chúng, truyền thông, các tổ chức xã hội và cộng đồng làm nghề sẽ cùng góp phần xây dựng một văn hóa đối thoại tích cực", ông Đặng Trần Cường bày tỏ.
Theo ông, sức mạnh của một nền công nghiệp điện ảnh không chỉ được thể hiện qua doanh thu phòng vé hoặc số lượng phim được sản xuất. Chất lượng của môi trường sáng tạo cũng là một tiêu chí quan trọng.
Đó phải là nơi các nhà làm phim được khuyến khích tìm tòi, đổi mới; công chúng được tạo điều kiện phản biện có trách nhiệm; cơ quan quản lý thực hiện đúng chức năng theo pháp luật và mọi tác phẩm đều được đánh giá dựa trên những tiêu chí công bằng, khách quan.
Đối với Việt Nam, phát triển công nghiệp văn hóa không đơn thuần nhằm tạo ra giá trị kinh tế mà còn là quá trình đầu tư cho sức mạnh mềm quốc gia. Khi cơ quan quản lý, người làm nghề, truyền thông và công chúng thực hiện đúng vai trò của mình, điện ảnh Việt Nam sẽ có thêm điều kiện phát triển bền vững, giữ được bản sắc và nâng cao khả năng cạnh tranh trong khu vực cũng như trên thế giới.
