Giá dầu tăng 114 USD/thùng khi TT Trump ra tối hậu thư 48 giờ với Iran, Iran lập tức đáp trả: Kịch bản tiếp theo?
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ra tối hậu thư với Tehran, giá dầu thô tăng, giá vàng giảm.
Ngày 4/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa tạo sức ép với Tehran khi đặt ra mốc thời gian mới: Iran chỉ còn 48 giờ để đạt thỏa thuận với Washington hoặc phải dỡ bỏ việc phong tỏa eo biển Hormuz. Nếu không, ông cảnh báo hậu quả sẽ “rất nghiêm trọng”. Câu hỏi đặt ra là liệu đây có phải lời cảnh báo cuối cùng từ ông Trump hay chỉ là một bước leo thang khác trong cuộc đối đầu.
Tối hậu thư mới sau 36 ngày xung đột
Ngày 4/4 – ngày thứ 36 kể từ khi căng thẳng Trung Đông bùng phát, ông Trump đăng thông điệp trên mạng xã hội Truth Social, nhấn mạnh rằng thời hạn 10 ngày từng đưa ra cho Tehran đang gần kết thúc. Theo đó, Iran chỉ còn hai ngày để đạt được thỏa thuận với Mỹ hoặc phải chấm dứt việc kiểm soát tuyến vận tải tại eo biển Hormuz.
Đây là bước tiếp theo sau cảnh báo đầu tiên được ông Trump đưa ra ngày 22/3. Lần này, theo một số nguồn tin thân cận với nhà lãnh đạo Mỹ, những biện pháp có thể được triển khai nếu Iran không đáp ứng yêu cầu đã được mô tả cụ thể hơn.
Cảnh báo cứng rắn từ cả hai phía
Các nguồn tin cho biết, Washington có thể tiến hành chiến dịch tấn công quy mô lớn nhằm vào hạ tầng năng lượng của Iran nếu tối hậu thư không được đáp ứng. Ngoài việc ném bom các cảng quan trọng, kế hoạch còn bao gồm khả năng triển khai chiến dịch trên bộ nhằm chiếm giữ một số đảo chiến lược của Iran, trong đó có đảo Kharg – trung tâm xuất khẩu dầu của nước này.
Phía Iran cũng đưa ra phản ứng mạnh mẽ. Ông Ebrahim Azizi – Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia và Chính sách đối ngoại của Quốc hội Iran viết trên mạng xã hội X rằng Tehran sẽ đáp trả quyết liệt nếu Mỹ hành động quân sự.
Trong khi đó, tướng Ali Abdollahi – người đứng đầu Bộ chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbia cảnh báo rằng nếu Mỹ hoặc Israel tiếp tục tấn công, Iran sẽ nhắm vào mọi cơ sở hạ tầng mà hai nước này đang sử dụng, theo Đài DW ngày 5/4.
Trước đó, sau tối hậu thư ngày 22/3, Hãng tin FARS từng công bố các phương án trả đũa của Tehran nếu các cơ sở năng lượng bị tấn công. Trong đó có kế hoạch nhắm vào hệ thống điện và hạ tầng công nghệ thông tin tại Israel, tấn công các doanh nghiệp ở Trung Đông có cổ đông Mỹ, đồng thời coi các nhà máy điện ở những quốc gia có căn cứ quân sự Mỹ là “mục tiêu hợp pháp”.
Trên thực tế, trong suốt khoảng thời gian gia hạn 10 ngày, các cuộc tấn công qua lại giữa hai bên vẫn tiếp diễn. Theo báo cáo của Lầu Năm Góc công bố ngày /-4, đã có 365 quân nhân Mỹ bị thương trong các chiến dịch liên quan đến Iran, gồm 247 binh sĩ lục quân, 63 thủy thủ, 19 lính thủy quân lục chiến và 36 binh sĩ không quân. Ngoài ra, 13 người được xác nhận đã thiệt mạng.
Eo biển Hormuz và sự thay đổi trật tự mới
Song song với các cảnh báo quân sự, Iran đang dần thiết lập cơ chế kiểm soát mới tại eo biển Hormuz. Theo Al Jazeera, Tehran đã chia các quốc gia có tàu thuyền đi qua khu vực này thành ba nhóm.
- Nhóm đầu tiên là các nước bị xem là thù địch, không được phép đi qua.
- Nhóm thứ hai là các quốc gia trung lập, có thể di chuyển nhưng phải nộp phí.
- Nhóm cuối cùng là các nước được coi là thân thiện, bao gồm Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Pakistan được tự do ra vào Vịnh Ba Tư.
Sự thay đổi này đánh dấu bước chuyển đáng chú ý đối với Hormuz – tuyến hàng hải từng vận chuyển gần 20% lượng dầu mỏ và hơn 30% khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới trước khi chiến sự nổ ra. Hiện tỷ lệ này được cho là chỉ còn khoảng 5%.
Một điểm đáng chú ý là Iran chưa phê chuẩn Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982, vì vậy Tehran không chịu ràng buộc pháp lý về nguyên tắc tự do hàng hải qua các eo biển quốc tế.
Tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, Bahrain – quốc gia giữ vai trò Chủ tịch luân phiên trong tháng 4 đang thúc đẩy một nghị quyết cho phép áp dụng “mọi biện pháp phòng vệ cần thiết” để bảo vệ tàu thương mại đi qua khu vực. Tuy nhiên, theo Reuters, cuộc bỏ phiếu dự kiến đã bị lùi sang tuần tới.
Nguy cơ lan rộng tại vùng Vịnh
Một số quốc gia vùng Vịnh cũng đang bị cuốn vào căng thẳng. Bahrain đã đưa ra đề xuất nghị quyết tại Hội đồng Bảo an chống Iran, trong khi Tehran cáo buộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) vận hành cả máy bay có người lái lẫn không người lái trên không phận Iran.
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, nếu tình hình tiếp tục leo thang, các cơ sở dầu khí và hạ tầng năng lượng của Bahrain và UAE có thể trở thành mục tiêu tiếp theo.
Trong bối cảnh bế tắc, Bloomberg cho biết hơn 40 quốc gia thuộc châu Âu, châu Á, Trung Đông cùng Úc và Canada đã tham gia cuộc họp trực tuyến ngày 2-4 dưới sự điều phối của Anh. Nội dung thảo luận xoay quanh “kế hoạch B” – phương án khôi phục hoạt động vận tải tại Hormuz mà không phụ thuộc vào Washington.
Ba kịch bản cho eo biển Hormuz
Theo phân tích của Al Jazeera ngày 31/3, có ba khả năng có thể xảy ra nhằm khôi phục lưu thông tại eo biển Hormuz.
Kịch bản thứ nhất là một chiến dịch quân sự do các quốc gia vùng Vịnh cùng Jordan tiến hành. Tuy nhiên, hạn chế về năng lực hải quân khiến phương án này khó thực hiện, đồng thời có nguy cơ kéo theo các đòn trả đũa từ Iran.
Kịch bản thứ hai là chiến dịch quân sự có sự tham gia trực tiếp của Mỹ, thậm chí có thể bao gồm lực lượng trên bộ.
Kịch bản thứ ba được đánh giá là thực tế nhất là Iran tiếp tục duy trì quyền kiểm soát eo biển và sử dụng nguy cơ phong tỏa như một công cụ gây sức ép. Trong trường hợp này, Tehran vẫn có thể cho phép tàu thuyền của một số quốc gia “thân thiện” đi qua, giống như cách họ đang áp dụng hiện nay.
Điều đáng chú ý, sau tối hậu thư của ông Trump dành cho Iran, mỗi thùng dầu đắt thêm hơn 2%, trong khi giá vàng giảm gần 70 USD một ounce.
Mở cửa phiên giao dịch 6/4, giá dầu Brent và WTI cùng tăng 2,4%, lên lần lượt 111 USD và 114 USD một thùng. Chiến sự tại Trung Đông kéo dài tiếp tục đe dọa lên nguồn cung dầu toàn cầu.
