Loạt nghĩa vụ pháp lý mà các bị can vụ Xôi Lạc TV phải đối diện? Tội nặng nhất không phải bản quyền
Ngoài hình phạt tù hoặc tiền, các bị can của đường dây 'Xôi Lạc TV' còn phải thực hiện nhiều nghĩa vụ pháp lý khác.
Việc Công an tỉnh Hưng Yên khởi tố 30 bị can liên quan đến hệ thống phát sóng thể thao trái phép mang tên “Xôi Lạc TV” đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Theo đánh giá của một số luật sư và chuyên gia pháp lý, hành vi phát tán nội dung vi phạm bản quyền tuy là một trong những sai phạm chính, nhưng chưa hẳn là tội danh nghiêm trọng nhất trong vụ án này.
Nhiều tình tiết có thể làm tăng mức độ xử lý
Trong danh sách các bị can bị khởi tố, ngoài những người được cho là cầm đầu đường dây, còn có một số bình luận viên trực tuyến quen thuộc với người xem qua các biệt danh như “Batman”, “Người Dơi” hay “Người Rơm”. Dưới góc độ pháp luật, các đối tượng này có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo nhiều tội danh khác nhau trong Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Thông tin ban đầu từ cơ quan điều tra cho thấy hệ thống “Xôi Lạc TV” đã thu tín hiệu các chương trình từ nguồn OTT hoặc vệ tinh, sau đó phát lại trái phép nhiều nội dung thể thao, phim ảnh vốn thuộc quyền khai thác hợp pháp của các đơn vị nắm giữ bản quyền.
Tiến sĩ luật Ngô Ngọc Diễm phân tích rằng trong môi trường số, việc phát lại các chương trình thể thao hoặc nội dung truyền hình khi chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền được xem là hành vi xâm phạm quyền liên quan đến quyền tác giả. Những chương trình này được pháp luật bảo vệ như một dạng tài sản sở hữu trí tuệ.
Theo quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự, người có hành vi sao chép hoặc phân phối tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đến công chúng khi chưa được phép của chủ thể quyền có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 100 triệu đồng trở lên hoặc hàng hóa vi phạm có giá trị từ 100 triệu đồng.
Trong trường hợp hành vi được thực hiện có tổ chức, thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên hoặc gây thiệt hại lớn cho chủ thể quyền, người vi phạm có thể bị xử lý theo khoản 2 Điều 225 với mức phạt tiền từ 300 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
Theo TS. Ngô Ngọc Diễm, nếu cơ quan điều tra chứng minh được doanh thu từ hoạt động phát sóng lậu lên tới hàng trăm tỷ đồng như thông tin ban đầu, thì vụ án có khả năng rơi vào khung tăng nặng của điều luật này do yếu tố phạm tội có tổ chức và thu lợi bất chính lớn.
Hành vi tổ chức cá độ có thể là tội danh nghiêm trọng nhất
Một chi tiết đáng chú ý trong vụ án là các trang phát sóng của “Xôi Lạc TV” được cho là chèn quảng cáo liên quan đến cá cược bóng đá, từ đó hình thành hệ thống cá độ trực tuyến.
Luật sư Nguyễn Thị Sâm nhận định rằng đây có thể mới là hành vi nghiêm trọng nhất trong vụ việc, bởi pháp luật quy định rất chặt chẽ đối với tội đánh bạc và tổ chức đánh bạc trên không gian mạng.
Theo Điều 321 Bộ luật Hình sự, người tham gia cá cược hoặc cá độ bằng tiền hoặc hiện vật từ 5 triệu đồng trở lên, hoặc dưới mức này nhưng đã từng bị xử phạt hành chính trước đó, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu việc đánh bạc được thực hiện thông qua internet hoặc mạng viễn thông, khung hình phạt có thể lên tới 3–7 năm tù.
Trong khi đó, Điều 322 quy định về tội tổ chức đánh bạc với mức hình phạt nặng hơn. Trường hợp sử dụng mạng internet hoặc phương tiện điện tử để tổ chức đánh bạc, người vi phạm có thể bị phạt tù từ 5 đến 10 năm.
Theo luật sư Sâm, trong các vụ án cá độ trực tuyến, cơ quan điều tra thường phân định rất rõ vai trò của từng người. Những người thiết lập hệ thống, quản lý dòng tiền hoặc hưởng lợi từ hoạt động này có thể bị xử lý về tội tổ chức đánh bạc, còn người tham gia cá cược sẽ bị xem xét về tội đánh bạc.
Có dấu hiệu liên quan đến phát tán nội dung đồi trụy
Bên cạnh hai nhóm hành vi trên, một số bị can còn bị khởi tố theo Điều 326 Bộ luật Hình sự về tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy.
Điều luật này quy định người sản xuất, sao chép, lưu hành hoặc phát tán nội dung khiêu dâm dưới dạng dữ liệu điện tử, video hoặc hình ảnh với số lượng lớn, đặc biệt là trên internet, có thể phải đối mặt với mức án lên tới 7–15 năm tù.
Theo TS. Ngô Ngọc Diễm, trong nhiều vụ án liên quan đến nền tảng trực tuyến, việc phát tán nội dung nhạy cảm thường được sử dụng như một cách để tăng lượt truy cập và quảng cáo. Nếu cơ quan điều tra chứng minh được các nội dung này được đăng tải có chủ đích nhằm thu hút người xem, hành vi hoàn toàn có thể bị xử lý theo Điều 326.
Nghĩa vụ khắc phục và bồi thường thiệt hại
Ngoài các hình phạt chính như phạt tù hoặc phạt tiền, các bị can trong vụ án còn có thể phải thực hiện nhiều nghĩa vụ pháp lý khác.
Theo luật sư Nguyễn Thị Sâm, căn cứ Điều 47 Bộ luật Hình sự và Điều 48 Bộ luật Dân sự, người phạm tội có thể phải nộp lại toàn bộ số tiền thu lợi bất hợp pháp, gỡ bỏ các nội dung vi phạm bản quyền và bồi thường thiệt hại cho các đơn vị nắm giữ bản quyền như đài truyền hình hoặc nhà phân phối giải đấu. Trên thực tế, các tổ chức sở hữu bản quyền thể thao quốc tế hoặc đơn vị phát sóng có thể yêu cầu mức bồi thường rất lớn.
Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 51 và Điều 54 Bộ luật Hình sự, nếu bị can có các tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo, tự nguyện khắc phục hậu quả, nộp lại toàn bộ khoản thu lợi bất chính hoặc phạm tội lần đầu với nhân thân tốt, tòa án có thể xem xét áp dụng mức hình phạt dưới khung.
TS. Ngô Ngọc Diễm cho rằng trong các vụ án liên quan đến công nghệ cao, việc thu hồi tài sản và khắc phục hậu quả thường được xem là yếu tố quan trọng khi cân nhắc mức án. Tuy vậy, với quy mô hoạt động lớn và dấu hiệu tổ chức chuyên nghiệp, khả năng xử lý nghiêm đối với vụ án là rất cao.
Từ góc nhìn chính sách pháp luật, luật sư Nguyễn Thị Sâm nhận định vụ án “Xôi Lạc TV” là lời cảnh báo đối với các nền tảng phát sóng lậu và hệ thống cá độ trực tuyến.
Theo bà Sâm, không gian mạng không nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật. Những hành vi xâm phạm bản quyền, tổ chức đánh bạc hay phát tán nội dung trái phép đều có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức hình phạt nghiêm khắc.
Với các tội danh đang bị điều tra, các bị can trong vụ án có thể phải đối diện nhiều khung hình phạt khác nhau như: tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan với mức tối đa 3 năm tù; tội đánh bạc có thể bị phạt đến 7 năm tù; tội tổ chức đánh bạc có thể lên tới 10 năm tù; và tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy với mức án cao nhất 15 năm tù. Mức án cụ thể sẽ phụ thuộc vào vai trò và mức độ tham gia của từng bị can trong toàn bộ đường dây.
