Những thay đổi quan trọng về hoạt động của quỹ từ thiện: Công khai thu – chi vào ngày này hằng năm?
So với quy định cũ, nghị định mới bổ sung và cụ thể hóa nhiều nghĩa vụ nhằm nâng cao tính minh bạch, tăng cường quản lý và trách nhiệm giải trình của các quỹ xã hội, quỹ từ thiện.
Chính phủ đã ban hành Nghị định số 03/2026 quy định về tổ chức và hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện. Văn bản này có hiệu lực từ ngày 1-3-2026 và thay thế Nghị định số 93/2019 trước đây. So với quy định cũ, nghị định mới bổ sung và cụ thể hóa nhiều nghĩa vụ nhằm nâng cao tính minh bạch, tăng cường quản lý và trách nhiệm giải trình của các quỹ.
Theo khoản 2 Điều 9 Nghị định 03/2026, quỹ hoạt động trong lĩnh vực nào sẽ chịu sự quản lý nhà nước tương ứng với ngành, lĩnh vực đó. Việc tài trợ, hỗ trợ phải đúng tôn chỉ, mục đích ghi trong điều lệ, trừ trường hợp tham gia khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn hoặc các tình huống khẩn cấp theo quy định của pháp luật.
Nghị định cũng yêu cầu các quỹ thực hiện tài trợ đúng theo ủy quyền của tổ chức, cá nhân tài trợ, phù hợp với mục đích hoạt động. Đối với quỹ được hình thành từ tài sản hiến tặng, di chúc mà không tổ chức vận động quyên góp, hằng năm phải sử dụng tối thiểu 5% tổng giá trị tài sản để tài trợ cho các chương trình, dự án đúng định hướng đã đăng ký.
Về tài chính và tài sản, quỹ có trách nhiệm lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ, nghị quyết, biên bản hoạt động và cung cấp khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu. Việc quản lý, sử dụng tài sản phải bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả; đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về thuế, phí, lệ phí, chế độ kế toán, kiểm toán, thống kê và đăng ký mã số thuế theo quy định.
Các quỹ phải chấp hành sự kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước, cũng như sự giám sát của tổ chức, cá nhân tài trợ và cộng đồng. Đồng thời có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý khiếu nại, tố cáo nội bộ và báo cáo kết quả giải quyết cho cơ quan chức năng. Khi thay đổi trụ sở chính hoặc người đứng đầu điều hành, quỹ phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan cấp phép.
Điểm đáng chú ý là nghĩa vụ công khai được mở rộng đáng kể. Theo đó, trước ngày 31-3 hằng năm, quỹ phải công bố trên phương tiện thông tin đại chúng toàn bộ các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận và kết quả sử dụng. So với Nghị định 93/2019 vốn chỉ yêu cầu công khai số tiền, tài sản đã tiếp nhận quy định mới buộc quỹ phải minh bạch cả quá trình chi tiêu, qua đó tạo điều kiện để xã hội giám sát chặt chẽ hơn.
Ngoài ra, Nghị định 03/2026 yêu cầu quỹ lập báo cáo hằng năm về tình hình tổ chức, hoạt động, tài sản, tài chính theo mẫu thống nhất; gửi báo cáo kiểm toán (nếu có) trước ngày 31-3 cho cơ quan quản lý phù hợp với phạm vi hoạt động. Quỹ cũng phải thực hiện công bố việc thành lập, chấp hành quyết định của cơ quan có thẩm quyền và các nghĩa vụ khác theo pháp luật và điều lệ.
Đối với các tổ chức trực thuộc có tư cách pháp nhân, quỹ chịu trách nhiệm toàn diện về việc thành lập, tổ chức và hoạt động, đồng thời phải báo cáo cơ quan quản lý. Khi ký kết thỏa thuận hợp tác hoặc hợp đồng dịch vụ, đặc biệt là hợp tác với đối tác nước ngoài, quỹ phải bảo đảm tuân thủ Bộ luật Dân sự và quy định pháp luật liên quan, đúng mục tiêu hoạt động; đồng thời gửi bản sao hợp đồng cho cơ quan quản lý trong vòng 7 ngày làm việc kể từ ngày ký.
Việc ban hành Nghị định 03/2026 thể hiện chủ trương tăng cường kỷ cương, siết chặt quản lý và nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện, nhất là trong bối cảnh việc tiếp nhận và sử dụng nguồn đóng góp từ cộng đồng đang được dư luận đặc biệt quan tâm.
