Chuyên gia cảnh báo đỏ: AI đang "ăn mòn" não bộ, biến thiên tài thành những kẻ thối não?
Sự xuất hiện của AI như một cuộc cách mạng giúp con người làm việc dễ dàng hơn nhưng chuyên gia tâm thần Søren Dinesen Østergaard tiếp tục đưa ra lời cảnh báo đanh thép: Việc lạm dụng AI đang âm thầm "triệt tiêu" khả năng tư duy đột phá của nhân loại.
Trong bức thư gây chú ý trên tạp chí khoa học Acta Psychiatrica Scandinavica, nhà tâm thần học TS. Østergaard (Đan Mạch) đã giới thiệu khái niệm "Nợ nhận thức". Theo ông, khi con người phó mặc việc tư duy, viết lách và nghiên cứu cho chatbot, chúng ta đang vay mượn trí tuệ của máy móc nhưng cái giá phải trả chính là sự xói mòn năng lực tự thân.
Đồng quan điểm, nhà thần kinh học Umberto León Domínguez gọi đây là hiện tượng "teo cơ bắp trí tuệ". Việc "giảm tải nhận thức" quá mức khiến não bộ ngừng rèn luyện các kỹ năng phức tạp, dẫn đến hệ lụy là một thế hệ biết sử dụng công cụ nhưng mất đi khả năng thấu hiểu nguyên lý cốt lõi.
Đáng chú ý, Ngay từ năm 2023 thời điểm mà AI mới manh nha xuất hiện TS. Østergaard đã đưa ra lời cảnh báo đáng ngại về tác động của AI đối với sức khỏe tâm thần nhưng các ông lớn công nghệ đang hăng hái xây dựng chatbot AI đã không lắng nghe.
Kể từ thời điểm đó, nhiều người đã mất mạng vì bị cuốn vào tự sát hoặc chết vì thuốc độc sau khi tương tác ám ảnh với các chatbot AI. Thậm chí còn nhiều người hơn nữa rơi vào những vòng xoáy nguy hiểm về sức khỏe tâm thần do sự ám ảnh quá mức với các mô hình AI như ChatGPT.
Nghịch lý Nobel: Liệu AI có đang ngăn cản những vĩ nhân tương lai?
Để chứng minh cho lập luận của mình, TS. Østergaard đã đưa ra một góc nhìn đầy châm biếm về giải Nobel Hóa học 2024. Hai nhà khoa học Demis Hassabis và John Jumper được vinh danh nhờ AlphaFold2 (hệ thống AI dự đoán cấu trúc protein), nhưng ông khẳng định:
"Họ đạt được thành tựu đó nhờ một cuộc đời khổ luyện tư duy khi AI tạo sinh chưa thống trị. Nếu họ có sẵn AI từ thuở mới đi học, có lẽ nhân loại đã không có một giải Nobel nào cho AlphaFold2."
Lý do được đưa ra rất đơn giản: Những đột phá vĩ đại đòi hỏi sự trăn trở và nỗ lực trí tuệ phi thường. Nếu mọi khó khăn đều được AI xử lý hộ ngay từ đầu, con người sẽ không bao giờ đạt đến độ sâu sắc cần thiết để tạo ra những công cụ thay đổi thế giới như chính AlphaFold2.
Tương lai ảm đạm: Thế hệ "thối não"
Lời cảnh báo của Østergaard vẽ nên một viễn cảnh đáng ngại cho nền khoa học toàn cầu. Khi tư duy biện chứng bị thay thế bởi những câu lệnh (prompt), số lượng những thiên tài có khả năng tạo ra bước ngoặt sẽ giảm dần. Rộng hơn đó có thể là một thế hệ thối não, phó mặc mọi thứ cho AI với hai hệ quả:
- Hệ quả ngắn hạn: Suy giảm kỹ năng viết và phân tích độc lập trong giáo dục.
- Hệ quả dài hạn: Sự khan hiếm của những phát minh mang tính nền tảng.
Chính vì vậy theo TS. Østergaard nhân loại đang đứng trước một nghịch lý: Chúng ta tạo ra AI để thông minh hơn, nhưng chính sự tiện lợi của nó lại đang đẩy chúng ta vào một cuộc "thoái hóa" về mặt nhận thức.
Nếu không sớm cân bằng giữa việc sử dụng công cụ và rèn luyện tư duy độc lập, cái giá phải trả cho kỷ nguyên AI chính là sự lụi tàn của những bộ óc xuất chúng trong tương lai.
