Nhân chứng hố chôn tập thể ở CV Lê Thị Riêng kể khoảnh khắc cả đời không quên, bỏ làm chờ tìm các liệt sĩ
Gần 60 năm kể từ ngày tận mắt chứng kiến những hố chôn tập thể sau Xuân Mậu Thân 1968, hai nhân chứng vẫn đều đặn có mặt tại công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TPHCM), lặng lẽ dõi theo hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ.
Suốt gần một tháng qua, sáng nào ông Nguyễn Văn Định (75 tuổi) cũng đến công viên từ sớm và chỉ trở về khi trời tối. Chiếc túi bán vé số từng gắn bó với ông nhiều năm nay được gác lại để nhường chỗ cho những ngày lặng lẽ ngồi cạnh khu vực khai quật.
Mỗi lần lực lượng quy tập cẩn trọng đưa thêm một bộ hài cốt lên khỏi lòng đất, người đàn ông tóc bạc lại lặng người dõi theo. "Tôi chỉ mong tìm được hết các anh. Để các anh được trở về với đồng đội, với gia đình...", ông Định nghẹn ngào.
Ký ức về những hố chôn tập thể sau gần 60 năm
Ông Định kể, năm 1968, khi mới 15 tuổi, ông đã tận mắt chứng kiến những chuyến xe tải chở thi thể các chiến sĩ hy sinh đến khu vực Nghĩa địa Đô Thành để chôn cất sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân.
Theo lời ông, dù đã trải qua 58 năm, hình ảnh ấy vẫn chưa từng phai nhạt.
"Cảnh cả đời tôi không quên là xe tải chở các chiến sĩ về. Các anh đã mất nhiều ngày rồi...", ông nhớ lại.
Khi đó, cậu bé Định cùng nhóm bạn chỉ đứng từ xa quan sát những hố chôn tập thể được đào vội. Thi thể các chiến sĩ lần lượt được đưa xuống lòng đất trước khi xe ủi san lấp mặt bằng.
"Tôi đứng nhìn từ đầu đến cuối. Sau này người ta đắp đất, xây công viên nên địa hình thay đổi nhiều lắm. Nhưng ký ức thì không bao giờ thay đổi", ông chia sẻ.
Gác công việc mưu sinh để chờ các liệt sĩ được tìm thấy
Khi cơ quan chức năng bắt đầu khảo sát khu vực nghi có hố chôn tập thể tại công viên Lê Thị Riêng, ông Định là một trong những người đầu tiên tình nguyện cung cấp thông tin từ ký ức của mình.
Kể từ đó, ông gần như tạm dừng công việc bán vé số để túc trực tại hiện trường. Ban ngày, ông ngồi sát khu vực khai quật theo dõi từng vị trí đào bới. Có hôm trời tối, ông vẫn nán lại, thậm chí ngủ gần công viên để sáng hôm sau tiếp tục chứng kiến công việc tìm kiếm.
Hình ảnh người đàn ông với mái tóc bạc lặng lẽ ngồi bên hàng rào khu vực khai quật đã trở nên quen thuộc với lực lượng làm nhiệm vụ.
"Tôi nói với mấy anh bộ đội là nghỉ bán vé số luôn. Tiền thiếu thì còn xoay xở được, chứ chuyện này không thể bỏ. Các anh nằm dưới đó lâu quá rồi...", ông bộc bạch.
Mỗi lần phát hiện thêm một bộ hài cốt, ông lại lặng lẽ chắp tay trước ngực, có lúc đứng rất lâu mà không nói thành lời.
Người từng trực tiếp rửa những bộ hài cốt đầu tiên
Cùng dõi theo quá trình quy tập còn có ông Phạm Văn Mưa (64 tuổi), người gắn bó với khu vực này qua nhiều giai đoạn.
Ông cho biết thời nhỏ, khoảng những năm 1972-1973, ông cùng bạn bè thường vào khu Nghĩa địa Đô Thành bắt cua, bắt ốc. Những hố nước nơi lũ trẻ từng tắm thực chất là các hố chôn tập thể bị sụt lún sau nhiều năm.
Đến năm 1987, khi công viên Lê Thị Riêng được xây dựng, ông Mưa làm việc tại Công ty Công trình đô thị quận 10 (cũ). Trong quá trình đào hồ nước, công nhân phát hiện nhiều hài cốt.
"Khoảng 20 bộ hài cốt được đưa lên. Chính tay tôi rửa từng bộ rồi chuyển về chùa An Quốc theo chỉ đạo", ông nhớ lại.
Bởi vậy, từ khi lực lượng chức năng triển khai đợt tìm kiếm mới, ông hầu như có mặt tại hiện trường mỗi ngày.
"Mỗi lần thấy thêm một bộ hài cốt được tìm thấy là vừa mừng vừa xót. Mừng vì cuối cùng các anh cũng được trở về. Xót vì các anh đã nằm dưới lòng đất quá lâu...", ông nói.
Giữa không gian công viên, nơi dòng người vẫn qua lại mỗi ngày, công tác khai quật vẫn được các lực lượng chức năng tiến hành khẩn trương. Từng lớp đất được bóc tách cẩn trọng, từng mẩu xương, chiếc cúc áo hay di vật còn sót lại đều được nâng niu sau gần sáu thập kỷ.
Ở bên ngoài khu vực tìm kiếm, hai nhân chứng vẫn lặng lẽ dõi theo từng diễn biến. Một người từng chứng kiến những hố chôn tập thể sau Xuân Mậu Thân năm 1968, người còn lại từng trực tiếp tham gia đưa những bộ hài cốt đầu tiên lên khỏi lòng đất khi công viên được xây dựng.
Đến ngày 17/7, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TPHCM cho biết đã quy tập thêm 3 hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng. Tính đến thời điểm này, lực lượng chức năng đã tìm thấy tổng cộng 96 hài cốt liệt sĩ cùng 2 bộ hài cốt tập thể.
