Lý do thật sự khiến Iran chưa thể mở lại eo biển Hormuz: Không phải vì mâu thuẫn với Mỹ hay Israel

Dù lệnh ngừng bắn đã được thiết lập, hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz vẫn chưa thể trở lại bình thường khi khu vực này tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro an ninh, từ thủy lôi chưa được xử lý đến tình trạng ùn ứ tàu thuyền và các biện pháp kiểm soát chặt chẽ từ phía Iran.

Theo truyền thông Mỹ, các quan chức nước này nhận định Iran hiện chưa đủ khả năng tái mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz do không xác định được đầy đủ số lượng và vị trí thủy lôi đã rải trong thời gian xung đột. Một số thủy lôi có thể đã trôi khỏi vị trí ban đầu, trong khi việc ghi chép dữ liệu của Tehran bị cho là thiếu đầy đủ, khiến công tác rà phá càng trở nên phức tạp.

Các hành lang an toàn do Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) công bố cũng bị đánh giá là chưa đủ độ tin cậy, do quá trình rải thủy lôi diễn ra trong điều kiện thiếu kiểm soát. Ngay cả Mỹ và Iran, theo một số nguồn tin, cũng chưa có đủ năng lực triển khai chiến dịch rà phá thủy lôi quy mô lớn trong thời gian ngắn.

Trên thực địa, tình trạng tắc nghẽn đang trở nên nghiêm trọng khi khoảng 3.200 tàu bị mắc kẹt ở phía Tây eo biển, trong đó có khoảng 800 tàu chở dầu và hàng hóa. Dữ liệu từ các công ty phân tích hàng hải cho thấy phần lớn tàu chở dầu đã tạm ngừng di chuyển qua khu vực này do lo ngại các mối đe dọa như thủy lôi, máy bay không người lái và tên lửa.

Một số tàu vẫn cố gắng di chuyển nhưng buộc phải đi qua hành lang gần đảo Larak của Iran thay vì tuyến hàng hải thông thường. Thậm chí, có trường hợp tàu tắt hệ thống nhận dạng tự động để giảm nguy cơ bị theo dõi khi đi qua vùng biển nhạy cảm này.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp vận tải buộc phải điều chỉnh lộ trình, chuyển hướng hàng hóa qua các cảng tại Oman hoặc dọc bờ Đông United Arab Emirates, khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm khoảng hai tuần và chi phí tăng khoảng 25%.

Giới quan sát cho rằng eo biển Hormuz hiện gần như nằm dưới sự kiểm soát thực tế của IRGC. Một số nguồn tin tình báo nhận định Iran không chỉ quyết định tàu nào được phép đi qua mà còn có thể áp đặt thêm các điều kiện, thậm chí đề xuất thu phí trung chuyển. Có thông tin cho thấy Tehran đang cân nhắc mức phí khoảng 1 USD cho mỗi thùng dầu đi qua eo biển, với hình thức thanh toán bằng tiền điện tử.

Dù phía Washington tuyên bố eo biển đã được mở lại từ giữa tuần, thực tế cho thấy dòng chảy dầu mỏ qua khu vực này vẫn gần như bị đình trệ. Về phía Iran, nước này cho biết sẽ tiếp tục hạn chế lưu thông qua Hormuz cho đến khi Israel chấm dứt các hoạt động quân sự nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Lebanon. Tuy nhiên, Mỹ khẳng định vấn đề Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời cho rằng đây là sự hiểu nhầm từ phía Tehran.

Ở góc độ dài hạn, Iran cũng đang xem xét thiết lập lại cơ chế quản lý đối với eo biển Hormuz. Đại diện nước này tại Liên hợp quốc, ông Ali Bahreini, cho biết Tehran muốn xây dựng một khuôn khổ pháp lý mới, trong đó các tàu quá cảnh có thể phải cung cấp thông tin chi tiết về chủ sở hữu, hàng hóa và hành trình, thay vì được lưu thông tự do như trước đây.