Giá xăng dầu tăng chóng mặt kéo theo 1 loại chi phí có thể đội thêm gần 1.000 tỷ đồng
Biến động giá xăng dầu từ đầu năm 2026 đang tạo áp lực lớn lên các dự án xây dựng và bảo trì đường bộ, khiến chi phí đầu vào tăng cao, nhiều gói thầu đối mặt nguy cơ thua lỗ và chậm tiến độ thi công.
Theo báo cáo của Cục Đường bộ Việt Nam gửi Bộ Xây dựng, từ đầu tháng 3/2026 đến nay, giá nhiên liệu trong nước đã tăng mạnh theo diễn biến của thị trường dầu thế giới, kéo theo hàng loạt chi phí liên quan trong lĩnh vực xây dựng giao thông leo thang.
Cụ thể, giá xăng tăng khoảng 15%, trong khi dầu diesel tăng tới 70%. Đáng chú ý, giá nhựa đường, vật liệu quan trọng trong thi công bê tông nhựa, cũng tăng khoảng 31,77% so với cuối tháng 2/2026. Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông vẫn diễn biến phức tạp, giá dầu thô được dự báo có thể duy trì ở mức 100–120 USD/thùng, khiến áp lực chi phí chưa có dấu hiệu hạ nhiệt trong thời gian tới.
Tác động của việc giá xăng dầu tăng mạnh đã nhanh chóng phản ánh vào thực tế triển khai các dự án. Tại dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 14E (Quảng Nam), chi phí thi công bê tông nhựa mặt đường đã tăng khoảng 25%, trong khi các gói thầu áp dụng hình thức hợp đồng trọn gói, không được điều chỉnh giá theo biến động thị trường. Điều này khiến nhà thầu phải tự gánh phần chi phí phát sinh, làm gia tăng rủi ro tài chính. Trong khi đó, tại dự án Quốc lộ 28B qua Bình Thuận và Lâm Đồng, tổng chi phí dự kiến tăng khoảng 56,422 tỷ đồng, riêng phần phát sinh từ đầu tháng 3/2026 đến khi hoàn thành lên tới gần 47,8 tỷ đồng. Tuy nhiên, nhờ áp dụng hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh và vẫn còn dư chi phí dự phòng khoảng 65,6 tỷ đồng, dự án này hiện chưa vượt tổng mức đầu tư.
Không chỉ các dự án xây dựng mới, lĩnh vực bảo trì đường bộ cũng chịu ảnh hưởng nặng nề từ biến động giá nhiên liệu. Theo tính toán của cơ quan chức năng, nếu cập nhật theo mặt bằng giá đầu tháng 4/2026, tổng chi phí các gói thầu bảo trì có thể tăng thêm khoảng 946 tỷ đồng, tương đương mức tăng 28,7%, từ 3.294 tỷ đồng lên 4.240 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu là các hạng mục bảo trì tập trung vào sửa chữa, thảm bê tông nhựa. Điều này khiến chi phí thực tế tăng nhanh hơn dự toán ban đầu, gây áp lực lớn lên ngân sách cũng như khả năng triển khai của các đơn vị thi công.
Trong bối cảnh chi phí đầu vào leo thang, nhiều nhà thầu đang phải đối mặt với nguy cơ thua lỗ khi phần lớn các gói thầu đã ký kết đều áp dụng đơn giá cố định. Hiện các Khu quản lý đường bộ đã lựa chọn nhà thầu cho 89/119 gói thầu và đang trong quá trình ký hợp đồng, tuy nhiên việc không được điều chỉnh giá theo biến động thị trường khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào thế bị động.
Thực tế đã xuất hiện tình trạng một số nhà thầu trì hoãn thi công hoặc giãn tiến độ để giảm áp lực chi phí, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến tiến độ chung, an toàn giao thông và kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công trong năm 2026.
Trước tình hình này, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết đã triển khai một số giải pháp nhằm hạn chế tác động tiêu cực. Đối với các gói thầu đã ký, chủ đầu tư được yêu cầu làm việc với nhà thầu để chia sẻ khó khăn, đồng thời điều chỉnh kế hoạch thi công theo hướng ưu tiên các hạng mục ít chịu ảnh hưởng của giá nhiên liệu như hệ thống thoát nước, đảm bảo an toàn giao thông. Với các gói thầu chưa ký hợp đồng, cơ quan quản lý sẽ xử lý theo quy định như thu bảo lãnh dự thầu, đàm phán với nhà thầu xếp hạng tiếp theo hoặc tổ chức đấu thầu lại. Đối với các gói chưa triển khai đấu thầu, phương án được đưa ra là cập nhật lại giá và chuyển sang hình thức hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh để giảm rủi ro.
Tuy nhiên, quá trình xử lý hiện vẫn gặp nhiều vướng mắc về pháp lý khi các quy định giữa Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu và các văn bản liên quan chưa có sự thống nhất. Đặc biệt, chưa có hướng dẫn cụ thể trong trường hợp giá nhiên liệu và vật liệu biến động mạnh, khiến việc xác định đây có phải là tình huống bất khả kháng hoặc hoàn cảnh thay đổi cơ bản để điều chỉnh hợp đồng vẫn còn bỏ ngỏ. Điều này khiến các chủ đầu tư và nhà thầu lúng túng trong việc xử lý phát sinh chi phí, đồng thời làm gia tăng rủi ro đình trệ dự án.
Từ thực tế trên, cơ quan quản lý kiến nghị Bộ Xây dựng báo cáo Chính phủ và Quốc hội xem xét toàn diện tác động của biến động giá xăng dầu đối với lĩnh vực xây dựng và bảo trì đường bộ, đồng thời sớm hoàn thiện khung pháp lý để xử lý các hợp đồng trọn gói và đơn giá cố định. Trong bối cảnh thị trường năng lượng còn nhiều biến động, việc điều chỉnh chính sách kịp thời được đánh giá là yếu tố then chốt nhằm đảm bảo tiến độ, kiểm soát chi phí và nâng cao hiệu quả các dự án giao thông trong năm 2026 và các năm tiếp theo.
