Ít ai biết rằng khu vực trung tâm Hà Nội từng được ghi nhận có tuyết rơi trong lịch sử.
Nằm giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ với khí hậu cận nhiệt đới ẩm, Hà Nội hiếm khi xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan như tuyết rơi hay hồ nước đóng băng. Tuy nhiên, nhiều tài liệu lịch sử cho thấy kinh thành Thăng Long từng ghi nhận những hiện tượng hiếm gặp này, phản ánh các giai đoạn khí hậu khắc nghiệt trong quá khứ.
Chuyện tuyết rơi hay hồ nước đóng băng ở Hà Nội thoạt nghe tưởng khó tin, bởi thủ đô nằm giữa vùng đồng bằng Bắc Bộ – nơi mùa đông thường lạnh nhưng hiếm khi đạt đến mức nhiệt âm độ. Thế nhưng theo ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư, vào tiết lập xuân các năm 1102 và 1114 dưới triều Lý Nhân Tông, kinh thành Thăng Long đã từng có tuyết rơi.
Ghi chép lại 2 lần tuyết rơi ở Thăng Long
Theo sử sách, tuyết xuất hiện đúng vào tiết Lập Xuân – thời điểm mở đầu năm mới theo lịch nông nghiệp phương Đông. Trong quan niệm của xã hội phong kiến, hiện tượng này thường được xem là điềm lành, mang ý nghĩa tốt đẹp từ thiên nhiên.
Tuy nhiên, ngoài yếu tố tâm linh, tuyết rơi cũng đồng nghĩa với thời tiết cực lạnh, có thể ảnh hưởng đến cây trồng, mùa màng và đời sống của người dân. Việc tuyết xuất hiện tại Thăng Long – một khu vực đồng bằng, không phải vùng núi cao – cho thấy khí hậu Bắc Bộ trong giai đoạn này từng trải qua những biến động mạnh.
Sang thời Lê sơ, một số tài liệu lưu trữ khí tượng cho biết mặt nước của Hồ Gươm từng đóng băng trong một mùa đông đặc biệt lạnh giá. Dù không có ghi chép cụ thể về năm xảy ra hiện tượng này, các văn bản cổ cho thấy nhiều ao hồ trong khu vực trung tâm Thăng Long đã xuất hiện lớp băng mỏng.
Băng giá hình thành khi nhiệt độ mặt đất giảm xuống gần hoặc dưới 0°C. Trong bối cảnh điều kiện sinh hoạt thời xưa còn hạn chế, không có hệ thống sưởi hay trang phục giữ nhiệt tốt, những đợt rét khắc nghiệt như vậy chắc chắn ảnh hưởng lớn đến đời sống và sức khỏe của người dân.
Năm 1955: Hà Nội trải qua mùa đông lạnh kỷ lục
Một trong những mùa đông lạnh nhất trong thế kỷ XX tại Hà Nội được ghi nhận vào tháng 1/1955. Theo số liệu khí tượng, ngày 12/1/1955 nhiệt độ trong lều đo đạt 2,7°C, đồng nghĩa với việc nhiệt độ ngoài trời có thể chỉ khoảng 1°C hoặc thấp hơn.
Trong điều kiện đó, nhiều mặt hồ ở Hà Nội xuất hiện lớp băng mỏng, trong đó có cả Hồ Gươm. Nhiều ao hồ ở khu vực ngoại thành cũng ghi nhận hiện tượng cá chết do lạnh, cây cối khô rụng vì giá buốt.
Tuyết rơi ở Ba Vì trong thời hiện đại
Dù không xảy ra ngay trong khu vực nội đô, hiện tượng tuyết rơi trên đỉnh Ba Vì – cách trung tâm Hà Nội khoảng 60km – cũng từng được ghi nhận.
Năm 1986, người dân quanh khu vực này cho biết tuyết đã phủ trắng đỉnh Vua (cao 1.296m). Đến ngày 24/1/2016, hiện tượng tương tự tiếp tục xuất hiện khi không khí lạnh mạnh tràn về miền Bắc, tạo nên lớp tuyết và băng phủ trên cây cối và mặt đất.
Do địa hình cao, Ba Vì có điều kiện thuận lợi hơn để hình thành tuyết khi nhiệt độ giảm sâu. Tuy vậy, đây vẫn là hiện tượng rất hiếm gặp ở khu vực gần Hà Nội.
Tuyết có thể xuất hiện trở lại?
Theo các chuyên gia khí tượng, khả năng tuyết rơi tại khu vực nội đô Hà Nội trong điều kiện khí hậu hiện nay là rất thấp. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, các hiện tượng thời tiết cực đoan như rét đậm kéo dài hoặc nhiệt độ giảm sâu vẫn có thể xảy ra.
Những ghi chép về tuyết rơi và băng giá trong lịch sử không chỉ là chi tiết thú vị về khí hậu mà còn phản ánh sự biến động của thiên nhiên qua nhiều thế kỷ. Từ thời Lý, thời Lê đến thế kỷ XX, Hà Nội từng chứng kiến những khoảnh khắc hiếm hoi khi bầu trời đổ tuyết hay mặt hồ đóng băng – những dấu ấn đặc biệt trong ký ức của vùng đất Thăng Long ngàn năm tuổi.
