Bí mật không ngờ đến đằng sau tên gọi Đồ hộp Hạ Long nhưng nhà máy đặt ở TP Hải Phòng
Sau vụ việc 120 tấn lợn nhiễm bệnh vừa qua, dư luận thắc mắc vì sao doanh nghiệp có trụ sở và nhà máy đặt ở Hải Phòng nhưng lại lấy tên là Hạ Long?
Tên gọi “Đồ hộp Hạ Long” trong nhiều năm qua khiến không ít người tiêu dùng mặc định đây là doanh nghiệp có trụ sở hoặc hoạt động sản xuất tại Quảng Ninh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long (HaLong Canfoco) lại đặt trụ sở và nhà máy tại TP Hải Phòng. Sự khác biệt này càng thu hút sự chú ý của dư luận sau vụ việc hơn 120 tấn thịt heo nhiễm dịch tả lợn châu Phi được phát hiện trong kho của doanh nghiệp.
Trước những thắc mắc xoay quanh tên gọi thương hiệu và địa danh, nhiều tài liệu cho thấy nguyên nhân không nằm ở việc “mượn tên” hay gây nhầm lẫn có chủ ý, mà bắt nguồn từ bối cảnh lịch sử hình thành doanh nghiệp.
Theo hồ sơ lưu trữ, Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long được thành lập từ năm 1957, tiền thân là Nhà máy Cá hộp Hạ Long, đặt tại số 71 Lê Lai (nay thuộc quận Ngô Quyền, TP Hải Phòng). Đây là một trong những cơ sở chế biến thực phẩm đóng hộp sớm nhất tại miền Bắc, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực thủy sản và thực phẩm chế biến thời kỳ bao cấp. Nhiều sản phẩm của nhà máy từng rất quen thuộc với người tiêu dùng như pate gan, pate cá, cá ngừ ngâm dầu, thịt hộp và đặc biệt là pate “Cột Đèn” gắn với hình ảnh Hải Phòng.
Trong khi đó, TP Hạ Long với tư cách đơn vị hành chính chỉ được thành lập vào cuối năm 1993, trên cơ sở nâng cấp thị xã Hồng Gai của tỉnh Quảng Ninh. Điều này đồng nghĩa với việc thương hiệu “Hạ Long” trong tên doanh nghiệp đã tồn tại từ hàng chục năm trước khi TP Hạ Long chính thức ra đời, nên không thể hiểu theo cách doanh nghiệp được đặt tên theo địa danh hành chính như hiện nay.
Một số ý kiến cho rằng tên gọi “Hạ Long” có thể liên quan đến Vịnh Hạ Long – danh thắng nổi tiếng của Quảng Ninh. Tuy nhiên, trong bối cảnh những năm 1950, việc đặt tên các nhà máy, xí nghiệp nhà nước thường gắn với địa điểm hoạt động thực tế hoặc khu vực quản lý chuyên ngành, thay vì mục đích xây dựng thương hiệu theo nghĩa hiện đại.
Theo các tư liệu về ngành cảng biển, tên “Hạ Long” của nhà máy cá hộp thời kỳ đầu nhiều khả năng xuất phát từ khu vực Cảng cá Hạ Long tại Hải Phòng – một địa danh tồn tại từ lâu trong hệ thống cảng biển của thành phố này. Đây từng là nơi tập trung các hoạt động tiếp nhận, chế biến và trung chuyển thủy sản, phù hợp với chức năng sản xuất của nhà máy cá hộp. Đến nay, Cảng cá Hạ Long vẫn giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới logistics và xuất nhập khẩu của Hải Phòng.
Trước làn sóng thông tin gây hiểu nhầm trên mạng xã hội, ngày 8/1, UBND tỉnh Quảng Ninh đã phát đi thông báo chính thức để làm rõ. Theo đó, UBND tỉnh khẳng định thương hiệu “Đồ hộp Hạ Long” thuộc sở hữu của Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long, doanh nghiệp được thành lập và đăng ký hoạt động tại TP Hải Phòng. Công ty này không nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh và cũng không thuộc phạm vi quản lý nhà nước của các cơ quan chức năng tỉnh.
Về mặt pháp lý, UBND tỉnh Quảng Ninh nhấn mạnh rằng việc sử dụng địa danh trong tên thương mại không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải đặt trụ sở hoặc nhà máy tại địa phương mang tên đó. Pháp luật hiện hành cho phép doanh nghiệp đăng ký tên gọi có yếu tố địa danh, miễn đáp ứng đầy đủ quy định về đăng ký kinh doanh và không vi phạm các quy định về cạnh tranh, bảo hộ thương hiệu hay gây nhầm lẫn có chủ ý.
Từ góc độ lịch sử và pháp lý, tên gọi “Đồ hộp Hạ Long” được xem là dấu tích của quá trình hình thành doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế – hành chính nhiều thập niên trước, thay vì phản ánh địa giới hành chính hiện nay. Việc hiểu đúng nguồn gốc này giúp tránh nhầm lẫn giữa thương hiệu, địa danh lịch sử và trách nhiệm quản lý nhà nước của các địa phương trong các vụ việc liên quan.
Theo thông tin công bố, Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long hiện có vốn điều lệ 50 tỷ đồng, tương ứng 5 triệu cổ phiếu đang giao dịch trên thị trường chứng khoán. Trong cơ cấu cổ đông, Tổng Công ty Thủy sản Việt Nam (Seaprodex – mã chứng khoán SEA) là cổ đông lớn nhất, nắm giữ 27,75% vốn điều lệ; phần còn lại, tương đương hơn 36,1 tỷ đồng, thuộc về các cổ đông khác.
