Việt Nam có một mặt hàng 19 năm liên tiếp đứng đầu thế giới về xuất khẩu, Mỹ và Trung Quốc mua ồ ạt
Năm 2025, xuất khẩu điều Việt Nam đạt kỷ lục 5,4 tỷ USD, giúp nước ta giữ vị trí quốc gia chế biến và xuất khẩu nhân điều lớn nhất thế giới năm thứ 19 liên tiếp.
Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), năm 2026, ngành điều chịu nhiều sức ép từ biến động kinh tế quốc tế, chính sách thuế quan và các rào cản thương mại ngày càng gia tăng. Chi phí sản xuất, vận tải, logistics cùng áp lực tài chính cũng tạo thêm khó khăn cho doanh nghiệp.
Dù vậy, hoạt động xuất khẩu vẫn duy trì đà tăng trưởng. Trong 9 tháng năm 2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 594.000 tấn nhân điều, thu về gần 4,2 tỷ USD. So với cùng kỳ, sản lượng tăng hơn 3,5%, trong khi kim ngạch tăng gần 7,4%.
Việc giá trị xuất khẩu tăng nhanh hơn sản lượng cho thấy ngành điều đang từng bước chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị sản phẩm, thay vì chỉ tập trung mở rộng khối lượng.
Trung Quốc và Mỹ tiếp tục là hai thị trường tiêu thụ lớn nhất của nhân điều Việt Nam, lần lượt chiếm 21,61% và 15,21% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Với vị thế là một trong những trung tâm chế biến, xuất khẩu điều lớn trên thế giới, ngành điều Việt Nam dự kiến tiếp tục duy trì kim ngạch trên 5 tỷ USD trong năm 2026.
Nghịch lý phụ thuộc 85% nguyên liệu nhập khẩu
Dù giữ vị thế hàng đầu về chế biến và xuất khẩu, ngành điều Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu từ nước ngoài. Ước tính, khoảng 85% điều thô phục vụ các nhà máy trong nước phải nhập khẩu.
Chỉ trong 9 tháng năm 2026, Việt Nam đã chi hơn 4,4 tỷ USD để nhập gần 2,8 triệu tấn điều thô. Giá nhập khẩu bình quân đạt 1.582,56 USD/tấn; riêng tháng 4 có thời điểm tăng lên 1.689,66 USD/tấn.
Trong khi đó, tốc độ tăng giá nhân điều xuất khẩu không tương xứng với đà tăng của nguyên liệu đầu vào, khiến doanh nghiệp rơi vào tình trạng chi phí đầu vào cao nhưng giá bán đầu ra chịu sức ép.
Chủ tịch VINACAS Phạm Văn Công cho rằng, để phát triển bền vững, ngành điều cần đẩy mạnh đầu tư công nghệ chế biến sâu, phát triển sản phẩm mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các yếu tố cần được chú trọng gồm chất lượng, thương hiệu, công nghệ và giá trị gia tăng.
Bên cạnh áp lực chi phí, yêu cầu từ các thị trường nhập khẩu lớn cũng ngày càng khắt khe, đặc biệt về môi trường, truy xuất nguồn gốc, chất lượng sản phẩm và trách nhiệm của doanh nghiệp.
Theo đó, các đơn vị cần chủ động thích ứng bằng cách tăng cường truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải, sử dụng hiệu quả nguyên liệu và năng lượng, hướng tới mô hình sản xuất xanh, bền vững. Ông Công nhận định những doanh nghiệp chuẩn bị sớm sẽ có thêm lợi thế khi các tiêu chuẩn mới được áp dụng.
Doanh nghiệp cần tăng chế biến sâu, tránh cạnh tranh bằng cách hạ giá
Đồng quan điểm về yêu cầu nâng cao giá trị sản phẩm, ông Tạ Quang Huyên, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần Hoàng Sơn 1 (xã Nghĩa Trung), cho biết doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ cao vào chế biến sâu. Sản phẩm của công ty hiện có mặt tại các siêu thị ở châu Âu và một số thị trường có yêu cầu khắt khe.
Ông nhấn mạnh: “Điều cốt lõi nhất để sản phẩm chế biến sâu vào được thị trường khó tính là vừa phải đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm vừa có giá tốt”.
Trong khi đó, ông Vũ Thái Sơn, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Long Sơn, kiến nghị cộng đồng doanh nghiệp cần chấm dứt tình trạng tự hạ giá để cạnh tranh, giành hợp đồng của nhau.
Thay vì cạnh tranh bằng cách giảm giá bán, các doanh nghiệp cần tăng cường liên kết, chủ động tham gia sâu hơn vào hệ thống phân phối quốc tế và xây dựng thương hiệu riêng. Qua đó, ngành điều có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng, nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện hiệu quả kinh doanh.
Những thách thức về nguyên liệu, chi phí và tiêu chuẩn thị trường cho thấy việc duy trì vị thế xuất khẩu không chỉ phụ thuộc vào sản lượng. Đầu tư chế biến sâu, nâng chất lượng và xây dựng thương hiệu sẽ là những hướng đi quan trọng để ngành điều Việt Nam gia tăng giá trị trong thời gian tới.
