Số phận đứa trẻ Sudan trong bức ảnh gây ám ảnh thế giới và bi kịch của vị nhiếp ảnh gia chụp bức ảnh
Bức ảnh ghi lại cảnh một đứa trẻ suy dinh dưỡng gục xuống trên đường đến điểm cứu trợ, phía sau là con kền kền đang rình rập, từng khiến dư luận toàn cầu bàng hoàng. Đằng sau khoảnh khắc làm nên tên tuổi nhiếp ảnh gia Kevin Carter là những tranh cãi dữ dội và số phận bi thương của cả người chụp lẫn nhân vật trong ảnh.
Khoảnh khắc trở thành biểu tượng của nạn đói Sudan
Năm 1993, trong chuyến công tác tại Sudan giữa lúc nạn đói hoành hành, phóng viên ảnh người Nam Phi Kevin Carter đã ghi lại một cảnh tượng ám ảnh: một đứa trẻ kiệt sức đang cố bò về phía trung tâm cứu trợ lương thực, trong khi một con kền kền đứng phía sau.
Bức ảnh có tên The Vulture and the Little Girl (tạm dịch: Con kền kền và cô bé) được tờ The New York Times đăng ngày 26/3/1993. Hình ảnh nhanh chóng thu hút sự chú ý của công chúng quốc tế, trở thành một trong những tác phẩm nhiếp ảnh báo chí gây tranh luận mạnh mẽ nhất thời bấy giờ.
Nhiều độc giả gửi thư đến tòa soạn để hỏi về tình trạng của đứa trẻ. Không ít người bày tỏ sự phẫn nộ, cho rằng Carter đã quá chú trọng việc chụp ảnh mà không trực tiếp giúp đỡ nạn nhân.
Trước những câu hỏi về số phận đứa trẻ, The New York Times sau đó bổ sung thông tin cho biết con kền kền đã bay đi và đứa trẻ tiếp tục di chuyển về phía trung tâm cứu trợ. Tuy nhiên, vào thời điểm ấy, Carter không biết chắc điều gì đã xảy ra với em sau khoảnh khắc bấm máy.
Những lời chỉ trích cũng trở thành gánh nặng đối với nhiếp ảnh gia. Dù bức ảnh giúp thế giới chú ý hơn đến thảm cảnh tại Sudan, nó đồng thời khiến Carter phải đối diện với những câu hỏi dai dẳng về trách nhiệm đạo đức của người làm báo trước nỗi đau của con người.
Kevin Carter và những ám ảnh từ chiến trường
Kevin Carter sinh ra và lớn lên tại Nam Phi trong thời kỳ chế độ phân biệt chủng tộc Apartheid còn tồn tại. Từ khi còn trẻ, ông đã chứng kiến những bất công nhằm vào người da đen, trong đó có các cuộc truy quét của cảnh sát đối với những người bị coi là cư trú trái phép tại các khu vực dành riêng cho người da trắng.
Sau đó, Carter nhập ngũ và phục vụ trong Không quân Nam Phi. Trong thời gian này, ông tiếp tục chứng kiến sự phân biệt đối xử. Một lần đứng ra bảo vệ nhân viên phục vụ da đen bị các sĩ quan da trắng xúc phạm, ông bị chính những người đồng ngũ hành hung.
Năm 1983, vụ đánh bom đường Church tại Pretoria càng khiến Carter quyết tâm theo đuổi nghề phóng viên ảnh. Ông muốn dùng máy ảnh để ghi lại những hành vi bạo lực và phơi bày sự tàn khốc của chế độ Apartheid.
Trong quá trình tác nghiệp, Carter nhiều lần phải đối mặt với những cảnh tượng chết chóc, bạo lực và đau khổ. Tuy nhiên, chuyến đi Sudan năm 1993 được cho là đã để lại cho ông những tổn thương tâm lý đặc biệt nặng nề.
Theo cuốn sách The Bang-Bang Club: Snapshots from a Hidden War của hai đồng nghiệp Greg Marinovich và João Silva, Silva ban đầu được Rob Hadley thuộc Chiến dịch Lifeline Sudan của Liên Hợp Quốc mời đến ghi lại tình trạng nạn đói. Sau đó, Silva rủ Carter cùng tham gia.
Hai phóng viên đến Sudan với mục tiêu phản ánh cuộc khủng hoảng nhân đạo trong bối cảnh nội chiến và bất ổn chính trị. Họ cũng hy vọng những hình ảnh chân thực sẽ giúp cộng đồng quốc tế quan tâm hơn và hỗ trợ hoạt động cứu trợ.
Sau khi đến nơi, hai người tách nhau ra tác nghiệp. Họ đi qua nhiều ngôi làng, chứng kiến cảnh người dân kiệt quệ vì thiếu lương thực và chỉ thỉnh thoảng gặp lại nhau để chia sẻ những trải nghiệm khó quên.
Trước khi rời Sudan, Carter kể với Silva về khoảnh khắc ông vừa ghi lại: ban đầu, ông chụp một đứa trẻ đang gục xuống vì kiệt sức. Khi thay đổi góc máy, ông bất ngờ phát hiện con kền kền xuất hiện phía sau em.
Carter khi đó chưa thể biết bức ảnh sẽ trở thành tác phẩm nổi tiếng nhất sự nghiệp, đồng thời gắn liền với những tranh cãi kéo dài nhiều năm.
Vì sao bức ảnh gây tranh cãi?
Sức mạnh của bức ảnh nằm ở sự đối lập giữa một đứa trẻ gần như không còn sức lực và con kền kền chực chờ phía sau. Hình ảnh ấy trở thành biểu tượng cho sự tuyệt vọng của những người bị đẩy đến bờ vực sinh tồn bởi nạn đói.
Tuy nhiên, công chúng không chỉ quan tâm đến giá trị báo chí của tác phẩm mà còn đặt câu hỏi về hành động của người chụp. Nhiều người cho rằng Carter nên tìm cách giúp đứa trẻ thay vì tiếp tục chụp ảnh.
Một số thông tin được thuật lại cho biết các phóng viên khi đó chịu sự giám sát của binh lính có vũ trang, những người hạn chế khả năng can thiệp vào tình huống tại hiện trường. Dẫu vậy, việc Carter không thể xác nhận ngay số phận của đứa trẻ vẫn khiến những tranh luận về đạo đức nghề báo tiếp tục kéo dài.
Năm 1994, Carter được trao giải Pulitzer cho bức ảnh này. Tác phẩm góp phần đưa thảm cảnh nạn đói Sudan đến với đông đảo công chúng, nhưng vinh quang nghề nghiệp không giúp ông thoát khỏi những ám ảnh tinh thần.
Cũng trong năm đó, Carter qua đời do tự sát. Những hình ảnh đau thương mà ông chứng kiến trong quá trình tác nghiệp, cùng những khó khăn cá nhân, thường được nhắc đến khi nói về bi kịch của nhiếp ảnh gia. Tuy nhiên, không thể khẳng định chỉ riêng bức ảnh hay làn sóng chỉ trích đã dẫn đến quyết định của ông.
Số phận thực sự của đứa trẻ trong bức ảnh
Trong nhiều năm, danh tính và cuộc đời của đứa trẻ vẫn là câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng. Đến năm 2011, các phóng viên của báo Tây Ban Nha El Mundo tìm đến Sudan để xác minh câu chuyện. Họ không gặp được nhân vật trong ảnh nhưng đã tiếp xúc với gia đình em.
Theo lời người cha được thuật lại, đứa trẻ thực chất là một bé trai tên Kong Nyong, không phải bé gái như nhiều người từng nghĩ. Cậu bé đã sống sót qua nạn đói năm 1993 và đến được trung tâm cứu trợ trong ngày bức ảnh được chụp.
Dù vượt qua thời điểm sinh tử ấy, cuộc đời Nyong vẫn kết thúc sớm. Gia đình cho biết cậu qua đời năm 2007 khi còn trẻ, sau một cơn sốt do căn bệnh không xác định.
Câu chuyện về Kong Nyong và Kevin Carter vì thế trở thành hai số phận gắn liền với cùng một bức ảnh. Một người là đứa trẻ đại diện cho những nạn nhân vô danh của nạn đói; người còn lại là nhiếp ảnh gia đã đưa hình ảnh ấy đến với thế giới nhưng cũng phải đối mặt với những tổn thương sâu sắc trong cuộc đời.
Hơn ba thập kỷ sau, The Vulture and the Little Girl vẫn được nhắc đến như một trong những hình ảnh gây ám ảnh nhất của nhiếp ảnh báo chí. Tác phẩm không chỉ phản ánh nạn đói tại Sudan mà còn đặt ra câu hỏi khó trả lời về ranh giới giữa việc ghi lại sự thật, trách nhiệm của người chứng kiến và nỗi đau của những con người xuất hiện trước ống kính.
