Gần 10 năm ở ghế phụ và những bài học không có trong giáo trình của thầy Phạm Hoàng Sang

Là một gương mặt được nhiều người biết đến trên mạng xã hội, thầy Phạm Hoàng Sang gây ấn tượng với cách hướng dẫn gần gũi, dễ hiểu và đặc biệt chú trọng rèn cho học viên sự bình tĩnh khi xử lý những tình huống thực tế. Những video dạy lái của thầy không đi theo lối truyền đạt khô cứng; các lỗi thường gặp của người mới cầm vô-lăng được đưa vào những đoạn video ngắn, đôi khi pha chút hài hước, “cà khịa” nhưng vẫn đủ để người xem nhận ra phía sau tiếng cười là một bài học về kỹ năng lái xe.

Có lẽ cũng nhờ cách thể hiện này mà hình ảnh một người thầy dạy lái trở nên gần gũi hơn với những người đang chuẩn bị học lái, những người mới có bằng hoặc đơn giản là muốn tìm hiểu thêm về kỹ năng điều khiển xe trong thực tế.

Nhưng nếu những video trên mạng xã hội cho người xem thấy một Phạm Hoàng Sang vui vẻ, dí dỏm thì phía sau chiếc máy quay lại là một hình ảnh khác.

Đó là người thầy đã có gần 10 năm ngồi ở ghế phụ, chứng kiến đủ những khoảnh khắc của một người mới bắt đầu cầm vô-lăng: từ đôi tay còn cứng trên tay lái, ánh mắt liên tục nhìn sang người hướng dẫn cho đến những lần đầu tiên học viên có thể tự mình xử lý một tình huống mà không cần bất kỳ lời nhắc nào.

Và đó cũng là những bài học mà đôi khi, một giáo trình dạy lái không thể nào truyền tải hết được.

Những bài học không có trong giáo trình

Với nhiều người lần đầu học lái, khó khăn lớn nhất đôi khi không nằm ở kỹ thuật.

Đó là tâm lý.

Một chiếc xe đang di chuyển giữa dòng phương tiện đông đúc có thể khiến người mới lái mất bình tĩnh chỉ vì một tiếng còi phía sau. Một giao lộ đông xe, một lần vào cua chưa đúng hay một tình huống bất ngờ xuất hiện cũng đủ khiến những thao tác vốn đã được luyện tập trở nên lúng túng.

Những tình huống ấy không phải lúc nào cũng có thể học bằng cách đọc giáo trình.

Người học cần được trải nghiệm, quan sát và tự mình xử lý.

Đó là lý do thầy Sang chú trọng đưa những tình huống thực tế vào quá trình đào tạo. Thay vì chỉ yêu cầu học viên thực hiện đúng một thao tác, mỗi lỗi sai đều có thể trở thành một cơ hội để hiểu nguyên nhân và rút kinh nghiệm cho lần sau.

Một lần phanh chưa hợp lý không chỉ là một lỗi cần sửa.

Một lần quan sát chưa đủ cũng không chỉ đơn giản là một lời nhắc.

Quan trọng hơn, học viên cần hiểu vì sao mình phải làm khác đi.

Bởi khi đã hiểu, người học mới có khả năng tự xử lý trong một tình huống tương tự mà không cần chờ người ngồi bên cạnh hướng dẫn.

Khi đường phố trở thành một phần của giáo trình

Gần 10 năm gắn bó với nghề đào tạo lái xe, thầy Phạm Hoàng Sang hiện giảng dạy các hạng bằng từ B tự động, B số sàn, C1,... tại TP.HCM. Là người sống và làm việc tại thành phố từ nhỏ, thầy hiểu rõ những khó khăn mà một người mới bắt đầu cầm lái phải đối mặt trên đường phố: mật độ phương tiện ngày càng cao, những tuyến đường đông đúc vào giờ cao điểm hay các tình huống giao thông thay đổi liên tục. Bên cạnh việc hướng dẫn học viên điều khiển vô-lăng và hoàn thành các bài thi, thầy đặc biệt chú trọng rèn luyện khả năng quan sát, phán đoán và xử lý tình huống trong điều kiện giao thông thực tế.

Từ chính những điều quan sát được trong nhiều năm gắn bó với nghề, thầy Phạm Hoàng Sang lựa chọn cho mình một cách dạy rất khác: không chỉ hướng học viên đến mục tiêu thi đậu, mà quan trọng hơn là giúp họ hình thành kỹ năng và sự tự tin để có thể tự mình làm chủ tay lái sau khi rời khỏi sân tập.

Theo thầy, những kỹ năng cần thiết của một người lái xe không chỉ nằm ở việc thực hiện đúng các bài thi. Đó còn là khả năng tự tin điều khiển xe khi đi vào những tuyến đường đông, biết quan sát khi xe máy di chuyển sát bên, chủ động giữ khoảng cách trong giờ cao điểm hay bình tĩnh xử lý những tình huống giao thông bất ngờ. Thậm chí, những việc rất đời thường như tự lái xe đi chợ, đi làm, đưa đón con hay di chuyển qua các khu vực đông dân cư cũng là những trải nghiệm mà người mới lái cần được làm quen.

“Có những người từng bảo tôi hơi ‘điên’ khi đưa học viên trên xe tập lái vào chợ hay những đoạn đường đông đúc. Nhưng tôi nghĩ, nếu sau này các bạn phải tự mình lái xe đi chợ, đi làm, đưa đón con hay di chuyển trong giờ cao điểm thì tại sao không cho các bạn làm quen với những tình huống đó ngay từ khi còn có người hướng dẫn bên cạnh?”, thầy Sang chia sẻ.

Với thầy, việc đưa học viên tiếp cận những cung đường và tình huống giao thông thực tế không nhằm tạo thêm áp lực, mà là cách để họ từng bước vượt qua tâm lý sợ lái. Khi đã quen với tiếng còi xe, dòng phương tiện đông đúc hay những tình huống bất ngờ trong môi trường có người hướng dẫn, học viên sẽ có thêm sự chủ động và bình tĩnh khi tự mình cầm lái sau này.

Bởi mục tiêu cuối cùng của một khóa học, theo thầy Sang, không nên chỉ dừng lại ở việc học viên cầm trên tay tấm bằng lái. Điều quan trọng hơn là khi ngồi vào ghế lái, họ biết mình cần quan sát gì, xử lý ra sao và có đủ bình tĩnh để đưa bản thân cùng những người ngồi trên xe về nhà an toàn.

Khi việc học lái không dừng lại ở sân tập

Từ cách tiếp cận đó, những buổi học của thầy Sang không chỉ xoay quanh vô-lăng, chân ga hay những thao tác cần nhớ trong bài thi. Học viên được làm quen dần với những tình huống mà họ có thể gặp ngay sau khi nhận bằng: đi qua đường đông, xử lý khi xe máy chạy sát bên, chuyển làn, quay đầu, ghé lề hay di chuyển trong những khung giờ phương tiện bắt đầu dày đặc.

Với người đã lái xe lâu năm, những tình huống ấy có thể đã trở thành phản xạ. Nhưng với người mới cầm vô-lăng, một con đường đông xe có thể mang đến rất nhiều áp lực. Họ phải cùng lúc quan sát biển báo, gương chiếu hậu, dòng phương tiện xung quanh và kiểm soát tốc độ của chiếc xe.

“Lúc mới học, nhiều bạn cứ nghĩ mình phải nhớ thật nhiều thao tác. Nhưng khi ra đường rồi, điều quan trọng nhất lại là biết nhìn, biết chờ và biết lúc nào nên xử lý. Tôi thường nhắc học viên đừng vội, vì lái xe không phải cuộc thi xem ai xử lý nhanh hơn”, thầy Sang chia sẻ.

Vì vậy, trong những buổi thực hành, thầy thường để học viên tự quan sát và đưa ra quyết định trước khi can thiệp. Nếu học viên gặp một tình huống chưa hợp lý, thay vì lập tức đưa ra đáp án, thầy có thể đặt câu hỏi để họ tự nhận ra vấn đề: “Em đang nhìn gì?”, “Nếu xe bên kia tiến lên thì sao?”, “Khoảng cách này đã đủ an toàn chưa?”.

Những câu hỏi tưởng như đơn giản ấy buộc người học phải hình thành thói quen suy nghĩ trước khi hành động. Dần dần, thay vì chờ người bên cạnh nhắc từng thao tác, học viên bắt đầu biết tự quan sát và tự đưa ra phương án xử lý.

Đó cũng là lý do thầy Sang không đặt nặng việc học viên phải lái thật nhanh hay hoàn thành thật nhiều nội dung trong một buổi học. Với thầy, một học viên biết đi chậm nhưng quan sát tốt, biết nhường đường và giữ được bình tĩnh vẫn đáng tin cậy hơn một người lái xe thành thạo nhưng dễ mất kiểm soát khi gặp tình huống bất ngờ.

Những bài học ấy đôi khi bắt đầu từ những điều rất nhỏ: cách nhìn gương trước khi chuyển hướng, cách giữ khoảng cách với xe phía trước, cách xử lý khi có xe máy bất ngờ cắt ngang hay đơn giản là biết dừng lại đúng lúc thay vì cố vượt qua một tình huống mà mình chưa chắc chắn.

Bởi sau cùng, điều học viên mang theo sau mỗi buổi học không chỉ là thêm một thao tác được ghi nhớ, mà là thêm một ch Ko út kinh nghiệm để ngày càng chủ động hơn khi ngồi sau vô-lăng.

Điều giữ một người thầy ở lại với nghề

Với thầy Sang, điều khiến mình gắn bó với nghề không hẳn nằm ở số lượng học viên đã từng hướng dẫn, mà ở những thay đổi rất nhỏ mà thầy được chứng kiến trong quá trình dạy học.

Có người bắt đầu với tâm lý sợ đường đông, có người mất nhiều thời gian mới quen được chiếc xe, cũng có người dù đã có bằng nhưng vẫn chưa đủ tự tin để tự mình cầm lái. Mỗi trường hợp lại cần một cách đồng hành khác nhau.

“Có người chỉ cần vài buổi là quen xe, nhưng cũng có người phải mất nhiều thời gian hơn. Tôi không nghĩ cứ dạy nhanh là hay. Quan trọng là khi các bạn rời khỏi xe tập lái, các bạn phải biết mình đang làm gì và đủ bình tĩnh để tự chịu trách nhiệm với tay lái của mình”, thầy Sang nói.

Có lẽ với một người thầy dạy lái, niềm vui đôi khi rất đơn giản. Đó là khi một học viên từng liên tục hỏi “Giờ em phải làm gì?” bắt đầu biết tự quan sát, tự phán đoán và tự đưa ra quyết định.

Đến khi người học có thể tự mình cầm lái trên đường mà không còn cần người bên cạnh nhắc từng thao tác, đó cũng là lúc thầy Sang cảm nhận rõ nhất giá trị của công việc mình đang làm.

Minh bạch để giữ chữ tín

Bên cạnh cách dạy thực tế, sự rõ ràng trong tư vấn cũng là điều thầy Sang chú trọng khi đồng hành cùng học viên. Với người lần đầu học lái, những câu hỏi như học thế nào, lộ trình ra sao, cần chuẩn bị gì hay chi phí gồm những khoản nào thường là điều họ quan tâm ngay từ đầu.

Theo thầy, những thông tin đó cần được trao đổi rõ ràng để học viên có thể chủ động lựa chọn và chuẩn bị cho quá trình học của mình.

“Làm nghề lâu dài thì chữ tín quan trọng hơn một học viên. Tôi nghĩ mình cứ nói rõ ngay từ đầu, cái gì làm được thì nói làm được, cái gì chưa phù hợp thì cũng phải nói thẳng. Học viên hiểu rõ thì họ mới có thể yên tâm học”, thầy Sang chia sẻ.

Với cách nhìn đó, thầy không đặt nặng việc phải nhận bằng được một học viên, mà ưu tiên sự phù hợp giữa nhu cầu thực tế và lộ trình đào tạo. Bởi trong một công việc liên quan trực tiếp đến kỹ năng và sự an toàn khi tham gia giao thông, niềm tin không thể xây dựng chỉ bằng những lời quảng cáo.

Đó cũng là cách thầy Sang lựa chọn để giữ chữ tín với học viên: nói rõ ngay từ đầu, dạy đúng những gì đã cam kết và để kết quả của quá trình học lên tiếng.

Từ ghế phụ đến những hành trình phía trước

Sau tất cả, điều thầy Sang theo đuổi có lẽ không quá khác với mong muốn của bất kỳ người dạy lái nào: giúp học viên có đủ kiến thức và kỹ năng để tự mình cầm lái. Nhưng cách thầy lựa chọn để đạt được điều đó lại bắt đầu từ những điều rất thực tế: hiểu người học đang sợ điều gì, cho họ cơ hội được trải nghiệm và kiên nhẫn đồng hành cho đến khi họ có thể tự xử lý.

Tấm bằng có thể là đích đến của một khóa học, nhưng với người mới lái, đó chỉ là điểm bắt đầu của rất nhiều hành trình phía trước. Đường đi làm mỗi ngày, những buổi đưa đón con, những chuyến về quê hay đơn giản là một lần tự mình lái xe qua con phố đông người,  đó mới là những lúc kỹ năng được học thực sự được sử dụng.

Và có lẽ, sau mỗi khóa học, điều người thầy mong muốn nhất không phải là học viên còn nhớ mình đã được hướng dẫn bao nhiêu bài, mà là nhớ được cách bình tĩnh quan sát và đưa ra quyết định khi ngồi sau vô-lăng.

Chiếc ghế phụ rồi sẽ được dành cho một học viên khác. Nhưng với thầy Sang, mỗi người từng ngồi ở đó đều là một hành trình riêng, bắt đầu bằng sự lo lắng, trải qua những lần sửa sai và kết thúc bằng khoảnh khắc họ đủ tự tin để tự mình cầm lái.

Đó cũng có lẽ là lý do khiến người thầy ấy suốt gần một thập kỷ vẫn giữ được ngọn lửa với nghề: được nhìn thấy những người từng sợ hãi trước vô-lăng, cuối cùng có thể tự tin bước ra đường và bắt đầu những hành trình của riêng mình.

Với những người đang chuẩn bị học lái, mới cầm bằng hoặc vẫn còn chưa thực sự tự tin khi bước ra đường, những kinh nghiệm thực tế đôi khi có thể giúp họ có thêm một góc nhìn trước khi bắt đầu. Trên kênh Tiktok Thầy Sang dạy lái, thầy thường xuyên chia sẻ những tình huống giao thông, lỗi người mới lái dễ mắc phải và các kinh nghiệm xử lý xe trong thực tế theo cách gần gũi, dễ hiểu.

Không chỉ là những bài học trên xe, đó còn là những câu chuyện được đúc kết từ quá trình đồng hành cùng nhiều người trên hành trình làm quen với vô-lăng, để mỗi “lái mới” đều có thể bước ra đường với sự chủ động và bình tĩnh hơn.