Giá xăng dầu hôm nay 8/4: Nguyên nhân khiến giá dầu Diesel trong nước tăng vọt so với giá xăng
Giữa những biến động của thị trường năng lượng, một thực tế đáng chú ý là giá dầu thường tăng vọt nhanh hơn giá xăng, gây áp lực lớn lên chi phí vận tải và sản xuất. Điều này đặt ra câu hỏi: vì sao cùng là sản phẩm từ dầu thô, nhưng dầu lại biến động mạnh hơn xăng?
Trong những giai đoạn biến động của thị trường năng lượng, không khó để nhận thấy giá dầu, đặc biệt là dầu diesel, thường tăng nhanh và mạnh hơn so với giá xăng. Đây không phải là hiện tượng ngẫu nhiên mà xuất phát từ những khác biệt cơ bản về vai trò tiêu thụ, cơ cấu sản xuất và tình hình cung – cầu trên thị trường.
Trước hết, sự khác biệt về nhu cầu sử dụng là nguyên nhân quan trọng hàng đầu. Dầu diesel là nhiên liệu chủ yếu phục vụ cho hoạt động vận tải hàng hóa, tàu thuyền và máy móc công nghiệp. Khi nền kinh tế phục hồi hoặc tăng trưởng, nhu cầu vận chuyển và sản xuất gia tăng nhanh chóng, kéo theo nhu cầu tiêu thụ diesel tăng mạnh. Trong khi đó, xăng chủ yếu phục vụ cho phương tiện cá nhân nên mức tăng nhu cầu thường chậm và ổn định hơn. Chính sự chênh lệch về tốc độ tăng cầu này đã khiến giá dầu dễ bị đẩy lên cao hơn.
Bên cạnh đó, khả năng cung ứng diesel từ các nhà máy lọc dầu có những hạn chế nhất định. Quá trình lọc dầu thô tạo ra nhiều sản phẩm khác nhau theo tỷ lệ cố định tương đối, trong đó không thể tùy ý gia tăng sản lượng diesel trong thời gian ngắn. Các nhà máy như Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn hay Dung Quất chỉ có thể điều chỉnh trong giới hạn kỹ thuật nhất định. Do đó, khi nhu cầu diesel tăng đột biến, nguồn cung không kịp thích ứng, dẫn đến tình trạng thiếu hụt tương đối và làm giá tăng mạnh.
Ở phạm vi quốc tế, thị trường diesel thường chịu áp lực lớn hơn so với xăng. Các chính sách điều tiết sản lượng của OPEC có thể làm giảm nguồn cung dầu thô toàn cầu, từ đó ảnh hưởng đến tất cả các sản phẩm lọc dầu. Tuy nhiên, trong nhiều thời điểm, diesel lại rơi vào tình trạng khan hiếm cục bộ do nhu cầu công nghiệp cao và việc một số quốc gia ưu tiên tích trữ phục vụ sản xuất. Điều này khiến giá diesel trên thị trường thế giới tăng nhanh hơn và lan tỏa sang các thị trường trong nước.
Một yếu tố khác là chi phí logistics. Diesel vừa là đầu vào của hoạt động vận tải, vừa chịu tác động trực tiếp từ chính chi phí vận tải. Khi giá diesel tăng, chi phí vận chuyển hàng hóa cũng tăng theo, từ đó lại tiếp tục đẩy giá nhiên liệu này lên cao hơn trong một vòng xoáy chi phí. Ngược lại, xăng ít chịu tác động dây chuyền mạnh như vậy nên mức tăng giá thường “mềm” hơn.
Ngoài ra, tồn kho diesel trong nhiều giai đoạn thường thấp hơn so với xăng do tốc độ tiêu thụ nhanh. Khi thị trường xuất hiện biến động về nguồn cung, lượng dự trữ hạn chế khiến giá diesel phản ứng mạnh và tăng vọt trong thời gian ngắn. Trong khi đó, nguồn cung xăng thường ổn định hơn nên giá ít biến động đột ngột.
Cuối cùng, cơ chế điều hành giá trong nước cũng góp phần tạo ra sự chênh lệch. Tùy vào mục tiêu ổn định kinh tế và kiểm soát lạm phát, cơ quan quản lý có thể điều chỉnh giá xăng và dầu với biên độ khác nhau. Trong một số thời điểm, giá dầu được điều chỉnh sát với thị trường hơn, dẫn đến mức tăng cao hơn so với xăng.
Tóm lại, việc giá dầu tăng vọt so với giá xăng là kết quả của sự kết hợp giữa nhu cầu tiêu thụ cao trong sản xuất, hạn chế trong khả năng cung ứng, áp lực từ thị trường quốc tế, chi phí logistics và yếu tố điều hành trong nước. Hiểu rõ những nguyên nhân này giúp lý giải vì sao diesel thường là mặt hàng có biến động giá mạnh hơn trong các chu kỳ kinh tế.
Trong kỳ điều hành mới nhất, giá xăng E5 RON 92 tăng 1.565 đồng/lít, không cao hơn 25.420 đồng/lít; xăng RON 95 tăng 1.817 đồng/lít, không cao hơn 26.970 đồng/lít.
Tại thị trường dầu, giá dầu diesel 0.05S tăng 3.961 đồng/lít, không cao hơn 44.780 đồng/lít; dầu hỏa giữ nguyên giá 27/3, không cao hơn 44.120 đồng/lít; giá dầu mazut 180CST 3.5S tăng 1.261 đồng/kg, không cao hơn 24.590 đồng/kg.
Đặc biệt, trong kỳ điều hành trên, Quỹ bình ổn giá xăng dầu (từ nguồn tạm ứng ngân sách Nhà nước) chỉ chi sử dụng riêng cho mặt hàng dầu diesel với mức 5.000 đồng/lít.
